Teknoloji

VPS’te RAM, Swap ve OOM Killer Yönetimi

VPS’te Bellek Yönetimi Neden Bu Kadar Önemli?

Bir VPS’te uygulama, veritabanı ve arka plan işleri aynı bellek bütçesini paylaşabilir. PHP-FPM süreç sayısı, büyük bir sorgu veya bellek kaçağı bu bütçeyi aşarsa gecikme, tahsis hatası ya da beklenmedik servis duruşu görülebilir. RAM doluluğunu, aktif swap trafiğini ve OOM olaylarını birlikte incelemek, sorunun kapasiteden mi, bir sınırdan mı yoksa uygulama davranışından mı kaynaklandığını anlamaya yardımcı olur.

Bu rehberde VPS üzerinde RAM, swap ve OOM killer davranışını; teşhis, swap dosyası, sysctl, systemd/cgroup limitleri ve uygulama bütçeleri üzerinden ele alıyoruz. Çekirdek davranışları için Linux 6.12, örnek free hesabı için procps-ng 4.0.4 esas alınmıştır; dağıtımınızın sürüm ve yetki desteğini kontrol edin. Yapılandırma örneklerini önce ayrı test ortamında doğrulayın; servis yeniden başlatma ve bellek sınırı değişiklikleri kesintiye neden olabilir.

RAM, Swap ve Linux Bellek Modeli

RAM tam olarak neyi tutar?

RAM, süreçlerin o anda yerleşik olan kod ve verilerinin yanı sıra çekirdek veri yapılarını, önbellekleri ve tamponları tutar. Her ayrılmış sanal adresin RAM’de bir sayfası bulunması gerekmez. Sanal bellek, uygulamanın gördüğü adres alanı ve eşleme düzenidir; RAM + swap toplamı değildir. Eşlemeler dosyalarla desteklenebilir, paylaşımlı olabilir veya henüz fiziksel sayfa ayrılmamış alanlar içerebilir.

Özetle RAM’de şunlar bulunur:

  • Çalışan süreçlerin kodu ve heap/stack bellekleri
  • Disk önbelleği (page cache)
  • Filesystem ve ağ buffer’ları
  • Kernel veri yapıları

Bu yüzden free -h çıktısında RAM’in dolu görünmesi tek başına sorun değildir. Yeni işler için kullanılabilir bellek tahminini, geri kazanım etkinliğini ve uygulama gecikmesini birlikte değerlendirin; doluluk ile bellek baskısı aynı ölçüm değildir.

“Dolu RAM her zaman sorundur” yanılgısı

Linux’ta amaç RAM’i boş tutmak değil, verimli kullanmaktır. available, yeni uygulamalar için swap yapmadan kullanılabilecek belleğin tahminidir; önbelleğin tamamı anında geri alınamaz. Kirli dosya sayfalarının önce diske yazılması gerekebilir. used alanının yüksek olması tek başına ne bellek sorunu olduğunu ne de sistemin iyi çalıştığını gösterir; available ve buff/cache alanlarıyla birlikte değerlendirilmelidir.

İzlerken available alanına dikkat edin. Aşağıdaki sayılar ölçüm değil, procps-ng 4.0.4 için MiB cinsinden temsili bir çıktı örneğidir. free --version ile sürümü kontrol edin; free -h birimleri otomatik seçer, free -m ise MiB gösterir:

free -m
              total        used        free      shared  buff/cache   available
Mem:           4096        3072         256          64        1536        1024
Swap:          2048         128        1920

Bu sürümde RAM için used = total − available: 4096 − 1024 = 3072 MiB. Bu nedenle used + free + buff/cache toplamını total ile eşitlemeyin; shared da ayrıca toplanacak bağımsız bir kalem değildir. 1024 MiB available, o andaki tahmini hareket alanıdır; sonraki taleplerin karşılanacağını veya bir cgroup sınırı nedeniyle OOM yaşanmayacağını garanti etmez. Eski procps sürümleri farklı used hesabı yapabilir.

Swap nedir, gerçekte ne işe yarar?

Swap, uygun bellek sayfalarının RAM dışında saklanabildiği alandır. Bu rehberde disk üzerindeki swap dosyası ele alınıyor; zram gibi sıkıştırılmış RAM tabanlı düzenler farklıdır. Swap, yalnızca bütün RAM bittikten sonra kullanılan bir son adım değildir: çekirdek bellek baskısı ve geri kazanım maliyetlerini değerlendirerek uygun sayfaları daha önce de dışarı taşıyabilir.

Swap’in temel amaçları:

  • Uygun sayfaları dışarı taşıyarak bazı kısa süreli talep artışlarında kapasite payı oluşturmak
  • Daha az kullanılan swap destekli sayfaların yerini aktif işlere veya yararlı dosya önbelleğine bırakabilmek
  • Bazı iş yüklerinde OOM riskini azaltmak; cgroup/ayırma sınırlarını veya tüm OOM nedenlerini ortadan kaldırdığını varsaymamak

Disk tabanlı swap’in etkisi, depolama gecikmesine, aynı diskteki diğer I/O yüküne ve aktif çalışma kümesinin büyüklüğüne bağlıdır. NVMe etiketi tek başına kabul edilebilir uygulama performansını kanıtlamaz. Swap, yeterli RAM’in yerini tutmaz; yoğun swap giriş çıkışı sitenizi yavaşlatabilir. Swap olmaması tek başına çökme nedeni değildir; risk, iş yükünün bellek ihtiyacı ile kullanılabilir kapasiteye bağlıdır.

OOM Killer Nedir, Nasıl Çalışır?

OOM (Out Of Memory) durumu

Çekirdek, belirli bir bellek tahsisini ilgili kısıtlar içinde karşılayamadığında ve yeterli geri kazanım yapılamadığında OOM yoluna girebilir. Bunun için sistemdeki bütün RAM ve swap’in bitmesi gerekmez: cgroup bellek sınırı, izin verilen NUMA düğümleri veya cpuset/memory policy gibi kısıtlar önemlidir. Bellek cgroup OOM’u ilgili grubun adaylarıyla sınırlıdır. Bazı tahsisler ise OOM kill yerine hata dönebilir; her bellek hatası bir süreç öldürüldüğü anlamına gelmez.

Bellek baskısı veya cgroup sınırına ulaşma açısından incelenebilecek örnekler:

  • PHP-FPM havuzunda çok fazla child process açılması
  • Node.js veya Java uygulamasında bellek kaçağı
  • MySQL/PostgreSQL buffer ve cache ayarlarının aşırı agresif olması
  • Arka plan kuyruk işçilerinin (queue workers) sınırsız çoğalması

OOM killer hangi süreci öldüreceğine nasıl karar verir?

Linux 6.12’nin olağan kurban taramasında, uygun adayın yerleşik sayfaları (RSS), swap girdileri ve sayfa tabloları temel hesaba katılır; oom_score_adj bu skoru değiştirir. Pozitif değer seçilme eğilimini artırır, negatif değer azaltır; bu, CPU zamanlayıcısının nice önceliği değildir. Root kullanıcısı olmak veya servisin işletme açısından önemli olması bu sürümün skor hesabında ayrı bir otomatik koruma sağlamaz.

Tarama kapsamı ve istisnalar vardır: global init, çekirdek iş parçacıkları ve oom_score_adj=-1000 ile dışlanan görevler olağan aday değildir; cgroup/NUMA kısıtları aday kümesini daraltabilir. Özel çekirdek ayarları veya zaten sonlanmakta olan bir görev farklı yolları devreye sokabilir. Dolayısıyla yalnızca en yüksek RSS’ye ya da tek bir /proc/PID/oom_score anlık değerine bakarak sıradaki kurbanı kesin belirleyemezsiniz. Öldürülen süreç, bellek baskısının asıl kaynağı olmak zorunda değildir.

Önce gerçek süreç adını doğrulayın; PHP-FPM adı dağıtıma göre değişebilir. Birden fazla PID varsa her birini ayrı inceleyin. Aşağıdaki 1234 örneğini ilgili sürecin sayısal PID değeriyle değiştirin:

pidof php-fpm
pid=1234
cat "/proc/$pid/oom_score"
cat "/proc/$pid/oom_score_adj"

Kritik servislerin OOM tarafından öldürülme riskini azaltmak için skor ayarı yapılabilir. Örneğin veritabanı sürecinin oom_score_adj değerini düşürmek, seçilme olasılığını azaltabilir; son öldürülecek süreç olacağını garanti etmez ve bellek yetersizliğini çözmez.

OOM log’larını nerede görürüz?

OOM olayları genellikle kernel log’larına düşer. Aşağıdaki komutlarla erişebildiğiniz kernel kayıtlarında OOM ile ilgili eşleşmeleri arayabilirsiniz; bu aramalar eksiksiz bir olay geçmişi sunmaz:

dmesg | grep -i oom
journalctl -k | grep -i "out of memory"

Eşleşen satırlar OOM olayını bulmanıza yardımcı olur. Hangi sürecin öldürüldüğünü ve olay sırasındaki bellek durumunu değerlendirmek için aynı zaman aralığındaki çevreleyen kernel kayıtlarını da inceleyin; filtrelenmiş çıktı tüm ayrıntıları içermeyebilir. Günlüklere erişim yetkisi ve saklama süresi görünürlüğü sınırlar. Kurban PID’sini, tahsisi isteyen görevi, cgroup yolunu ve servis metriklerini ilişkilendirin; aynı servis sürekli öldürülse bile bunu tek başına bellek kaçağı kanıtı saymayın.

Ayrıca etkinse systemd-oomd, cgroup v2 ve PSI ölçümleriyle çekirdeğin OOM anından önce süreçleri sonlandırabilir. Bu durumda journalctl -u systemd-oomd ve ilgili servis günlükleri de incelenmelidir; yalnızca kernel OOM filtresi yeterli değildir.

VPS’te Bellek Taşması Senaryoları: Gerçekçi Örnekler

Senaryo 1: PHP-FPM ve WordPress/WooCommerce

WordPress veya WooCommerce çalıştırılan varsayımsal bir VPS’te, PHP-FPM havuzundaki pm.max_children değerinin RAM’e göre fazla yüksek ayarlandığını düşünelim. Hesabı göstermek için her child process’in 60–150 MB RAM tükettiğini varsayarsak, 20 child process’in toplam ihtiyacı kabaca 1,2–3 GB olur. Bu, diğer servisler hesaba katılmadan bile 2 GB RAM’li bir VPS’in kapasitesini aşabilir. Bu aralık bir ölçüm veya genel öneri değildir; gerçek boyutlandırmada kendi iş yükünüzün bellek tüketimini ölçün ve paylaşılan belleği tekrar tekrar saymamaya dikkat edin.

Bu konuyu detaylı işlediğimiz WordPress ve WooCommerce için PHP-FPM ayarları rehberinde her child’ın tahmini RAM tüketimi üzerinden nasıl hesap yapılacağını anlattık. pm.max_children değerini bu hesabı yapmadan artırmak, eşzamanlı bellek talebini bütçenin üzerine çıkarabilir.

Senaryo 2: PHP memory_limit ve ağır rapor işleri

memory_limit, PHP’nin script için izlediği bellek tahsislerini sınırlar; tüm süreç RSS’sini, paylaşılan belleği veya alt süreçleri tek bir toplam tavanla sınırlamaz. 256M/512M gibi değerleri tek başına “yüksek” saymak yerine gerçek istek ihtiyacı ve eşzamanlı PHP süreçleriyle birlikte bütçeleyin. Limit kaynak ayırmaz; aşılması PHP düzeyinde hataya yol açabilir ve bu hata kernel OOM kill ile aynı olay değildir.

Bu dengeyi kurmak için PHP memory_limit ve diğer kritik ayarları doğru yapmak üzerine hazırladığımız rehbere göz atmanızı öneririz. Doğru limitler, eşzamanlı süreç sayısı ve toplam bellek bütçesiyle birlikte belirlendiğinde OOM riskini azaltmaya yardımcı olabilir.

Senaryo 3: MySQL/PostgreSQL buffer ayarları

innodb_buffer_pool_size veya shared_buffers değerlerini toplam veritabanı belleği sanmayın. Bağlantılar, sorgu işlemleri, bakım işleri ve diğer tamponlar ek bellek kullanır. PostgreSQL’de work_mem tek sunucu toplamı değil, sorgu içindeki işlemler için taban sınırdır; birden fazla işlem ve oturumla çarpılabilir. Aynı VPS’te PHP-FPM, Nginx, Redis ve yedekleme işleri varsa tüm bileşenleri tek ortak bütçede değerlendirin.

Özellikle büyük kataloglu e-ticaret projelerinde bu ayarların sorgu optimizasyonu ile birlikte düşünülmesi gerekir. Bunun için WooCommerce ve büyük katalog siteleri için MySQL optimizasyon rehberinde indeks ve sorgu düzenlemelerinin kaynak kullanımına etkisini ele alıyoruz; gerçek kazanımı iş yükünüzde ölçün.

Senaryo 4: İzleme, log ve backup süreçleri

Ana uygulamanın yanında izleme ajanları, log toplayıcıları, yedekleme ve sıkıştırma işleri de bellek tüketir. Sıkıştırma seviyesi, paralellik ve işlenen veri boyutuna göre geçici artışlar oluşabilir; yalnızca disk I/O’nun yüksek olması yüksek RAM tüketimini kanıtlamaz. Bu işleri eşzamanlı kapasite hesabına dahil edin.

Bu yüzden VPS üzerinde tüm süreçleri uçtan uca izlemek kritik. htop, iotop, Netdata ve Prometheus ile VPS kaynak kullanımı izleme rehberimizde RAM, CPU ve disk IO’yu birlikte izleyerek dar boğazları nasıl tespit edebileceğinizi gösteriyoruz.

Adım Adım RAM ve Swap Teşhisi

free, top/htop ve /proc üzerinden temel analiz

Bellek sorunu yaşadığınızda ilk bakmanız gerekenler:

  • free -h: Toplam, kullanılan, boş, buff/cache ve available görünümü; sürümün hesap tanımına göre yorumlayın.
  • top veya htop: Süreçlerin yerleşik bellek kullanımını inceleyin; RSS toplamı paylaşılan sayfaları tekrar sayabilir.
  • vmstat 1: İlk rapordaki oranlar açılıştan bu yana ortalamadır; sonraki raporlar bir saniyelik aralığı gösterir. Süreç ve bellek alanları her iki durumda anlıktır. Desteklenen sürümde vmstat -y 1 ilk raporu atlar.

Örnek bir teşhis akışı:

  1. free -h ile available ve Swap used değerlerine bakın; aynı anda servis/cgroup sınırlarını kontrol edin.
  2. htop’ta RES sütununa göre sıralayın. Paylaşılan bellek için uygun yetkiyle /proc/PID/smaps_rollup içindeki PSS veya grubun toplamını değerlendirin.
  3. OOM şüphesi varsa dmesg | grep -i oom eşleşmelerini çevreleyen kayıtlarla birlikte inceleyin; gerekiyorsa systemd-oomd ve uygulama günlüklerini de kontrol edin.

Swap kullanımını doğru okumak

Swap used=0, tek başına sorun değildir; swap tanımlanmamış veya kullanılmamış olabilir. Dolu swap de tek başına aktif bellek baskısını kanıtlamaz: uzun süredir erişilmeyen sayfalar swap’te kalabilir. Kullanım eğilimini available, servis sınırları, swap giriş/çıkış oranları ve uygulama gecikmesiyle birlikte değerlendirin.

Yalnızca doluluk grafiğini temizlemek için swapoff çalıştırmayın; swap’teki sayfaların geri alınması bellek ister ve yeterli kapasite yoksa işlem başarısız olabilir. Swap değişikliklerini iş yükü ve kurtarma planıyla test edin.

İnceleme için şu göstergeleri birlikte kaydedin:

  • Swap toplamı, kullanılan miktar ve iş yükünün swap kullanmasına ilişkin sağlayıcı/cgroup izinleri
  • Yük altında available, uygulama gecikmesi ve varsa PSI bellek bekleme ölçümleri
  • vmstat sonraki aralık raporlarında si/so: saniyelik swap giriş/çıkışı; -S birim seçimine dikkat edin. Bunlar genel disk bi/bo alanları değildir.

Detaylı izleme ve alarmlar

Geçici anlık kontrollerin yanında zaman serisi izleme, farklı servislerin bellek artışlarını ilişkilendirmeye yardımcı olur. İşletim sistemi metrikleri için uygun exporter, süreç/cgroup ölçümleri için bunları sağlayan ayrı toplama düzeni gerekir. Prometheus veriyi toplar, Grafana sorgulayıp görselleştirir; bu araçların kurulması tek başına bütün OOM olaylarını veya süreçleri izlemez.

Bu konuda başlangıç yapmak isterseniz, VPS izleme ve alarm kurulumu rehberimizde RAM ve CPU gibi temel metrikler için pratik alarm örnekleri paylaştık.

Swap Dosyası Oluşturma ve Ayarları

Swap boyutunu nasıl seçmeli?

Swap boyutu için sabit bir RAM çarpanı veya asgari değer yoktur. Aşağıdaki aralıklar zorunlu öneri değil, test edilecek varsayımsal başlangıç örnekleridir; aktif çalışma kümesi, disk boşluğu, kabul edilen gecikme ve kurtarma davranışı sonucu belirler:

  • 2 GiB veya daha az RAM: örnek olarak 1–2 GiB swap
  • 2 GiB üzeri, 8 GiB dahil RAM: örnek olarak 2–4 GiB swap
  • 8 GiB üzeri RAM: örnek olarak 4–8 GiB swap; daha az, daha fazla veya swapsiz tasarım iş yüküne göre değerlendirilebilir.

Dosyanın büyük olması tek başına swap I/O üretmez; önemli olan hangi sayfaların ne sıklıkla taşındığıdır. Diskte işletim ve yedekleme için yeterli boşluk bırakın. Sürekli swap trafiğiyle birlikte gecikme artıyorsa yalnızca dosyayı büyütmek yerine çalışma kümesini, eşzamanlılığı ve RAM kapasitesini inceleyin. NVMe etiketi ölçülmüş gecikme veya istikrar garantisi değildir.

Swap dosyası oluşturma örneği

Aşağıdaki örnek yerel, normal bir ext4/XFS dosya sisteminde yeni bir 2 GiB dosya içindir. Root kabuğu, yeterli boş alan ve ortamın swap etkinleştirmeye izin vermesi gerekir. /swapfile mevcutsa veya sembolik bağlantıysa durun; mevcut dosyayı yeniden biçimlendirmeyin. Her satırı ayrı çalıştırın ve hata olduğunda sonraki adıma geçmeyin. conv=excl mevcut hedefin üzerine yazılmasını reddeder:

umask 077
dd if=/dev/zero of=/swapfile bs=1M count=2048 status=progress conv=excl
chmod 600 /swapfile
mkswap /swapfile
swapon /swapfile

Ön ayırmanın desteklendiği doğrulanmış dosya sisteminde oluşturma satırı yerine fallocate -l 2G /swapfile kullanılabilir; iki oluşturma yöntemini birlikte uygulamayın. XFS ön ayrılmış swap dosyalarını Linux 4.18’den beri destekler. truncate veya seyrek kopyalarla delikli dosya oluşturmayın. Btrfs/COW, sıkıştırma, snapshot veya ağ dosya sistemi için bu genel tarifi kullanmayın: Btrfs’te NODATACOW, deliksiz yerleşim ve aygıt/profil kısıtları vardır; Btrfs swapfile belgesindeki sürüme uygun yöntemi ayrıca izleyin.

Yalnızca swapon başarıyla bittikten ve swapon --show yeni dosyayı listeledikten sonra, mevcut /etc/fstab dosyasının yedeğini alıp aynı yol için kayıt yoksa şu satırı ekleyin. Systemd kullanan sistemde değişiklikten sonra systemctl daemon-reload çalıştırın. Dosyayı barındıran bölümün açılışta hazır olmasını ve yeniden başlatma sonrası etkinleşmeyi planlı bakımda doğrulayın:

/swapfile   none    swap    sw    0   0

Mevcut swap durumunu görmek için:

swapon --show
free -h

vm.swappiness ve diğer kernel ayarları

Linux 6.12’de vm.swappiness aralığı 0–200, çekirdek varsayılanı 60’tır; dağıtım farklı değer ayarlayabilir. Değer, swap I/O ile dosya sayfalamasının göreli maliyetini ifade eder; kullanılan RAM yüzdesi veya “bu seviyede swap başlat” eşiği değildir. 100, eşit maliyet varsayımıdır; daha düşük değer swap’ı görece pahalı sayar. 0 swap’ı kapatmaz: çekirdek bir bölgedeki boş ve dosya destekli sayfalar yüksek su eşiğinin altına inene kadar swap başlatmaz. 100 üzeri değerler zram veya görece hızlı swap düzenlerinde anlamlı olabilir. Aşağıdaki 20 yalnızca ölçülerek denenecek örnektir.

sysctl vm.swappiness
sysctl -w vm.swappiness=20

Önce mevcut değeri kaydedin; ölçüm kötüleşirse sysctl -w vm.swappiness=ESKI_DEGER içindeki yer tutucuyu o sayıyla değiştirerek geri dönün. Uygun bulduğunuz değeri kalıcı yapmak için örneğin /etc/sysctl.d/90-vps-memory.conf kullanabilirsiniz; aynı anahtarın diğer dosyalardaki tanımlarını ve yükleme sırasını kontrol edin:

vm.swappiness = 20
vm.vfs_cache_pressure = 100

vm.vfs_cache_pressure, inode/dentry önbelleklerinin geri kazanım eğilimini yönetir. Linux 6.12’de 100 varsayılandır; örnekte bu değer korunuyor, ayrıca değiştirmek zorunda değilsiniz. 0 bu önbelleklerin bellek baskısıyla geri alınmasını engelleyerek OOM riskini artırabilir; çok yüksek değerler de maliyetlidir. Kaydetmek çalışan değeri kendiliğinden değiştirmez: test edilen anahtarı hedefli olarak uygulayıp sysctl ile doğrulayın ve açılışta yüklenen değeri bakım sonrasında kontrol edin.

OOM Killer’ı Yönetmek: Önleme, Sınırlama ve İzleme

Overcommit ayarları

Overcommit, belirli sanal bellek eşlemeleri için taahhüt edilen belleğin hesaplanma ve kabul edilme politikasıdır; bir sürecin sanal adres alanını RAM + swap toplamıyla eşitlemez. Aşağıdaki anahtarlarla politikayı inceleyebilirsiniz; ayrıca /proc/meminfo içindeki CommitLimit ve Committed_AS alanlarına bakın:

sysctl vm.overcommit_memory
sysctl vm.overcommit_ratio

Değerler kısaca:

  • vm.overcommit_memory=0: Varsayılan sezgisel politika; açıkça aşırı taahhütleri reddedebilir.
  • 1: Taahhüt hesabı açısından aşırı tahsise izin verir; gerçek sayfa tahsisinin veya sonraki erişimin başarılı olacağını garanti etmez.
  • 2: Taahhüt sınırını swap + yapılandırılan fiziksel RAM payıyla sınırlar. Bu pay vm.overcommit_ratio veya vm.overcommit_kbytes ile belirlenir; bu iki ayar mode 2’de anlamlıdır.

Mode 2, uygulamanın bellek tahsisi hatalarını daha erken görmesine yol açabilir; her veritabanı veya karma iş yükü için otomatik olarak daha iyi değildir. Mevcut politika, taahhüt sınırı, uygulamanın hata davranışı ve cgroup sınırlarını birlikte test edin. Overcommit ayarını değiştirmek RAM kapasitesinin veya servis bütçesinin yerine geçmez.

systemd ile servis bazlı bellek limitleri

Aşağıdaki örnek systemd 243+ ve etkin bellek denetleyicisine sahip cgroup v2 düzenini hedefler. Servis adı dağıtıma göre php-fpm.service veya php8.x-fpm.service olabilir; kurulu gerçek birimi doğrulayın. Örnekteki php-fpm.service adını bütün adımlarda aynı gerçek adla değiştirin. 768 MiB/1 GiB değerleri toplam bütçenize göre doğrulanacak örneklerdir:

systemctl edit php-fpm.service

Açılan dosyaya:

[Service]
MemoryHigh=768M
MemoryMax=1G

Yalnızca ilgili override dosyasını kaydedin; mevcut birimin diğer ayarlarını koruyun. Önce test ortamında uygulama ve iş yükü davranışını kontrol edin, sonra uygun bakım aralığında:

systemctl daemon-reload &&
systemctl restart php-fpm.service

MemoryHigh üstünde geri kazanım baskısı ve yavaşlatma uygulanır; tek başına OOM kill başlatmaz. MemoryMax altında kullanım tutulamazsa çekirdek ilgili cgroup içinde OOM killer’ı çalıştırabilir; bazı tahsisler hata dönebilir ve limit kısa süreli aşılabilir. Bu sınır toplam süreç/cgroup bellek hesabıyla ilgilidir; swap için MemorySwapMax ayrıdır. Üst cgroup sınırları da sonucu etkiler.

Bu örnek yeniden başlatma politikası eklemez. OOMPolicy OOM sonrası servis grubunun davranışını, Restart ise başarısızlık sonrası yeniden başlatma koşulunu belirler. Etkin değerleri systemctl show php-fpm.service -p MemoryHigh -p MemoryMax -p MemorySwapMax -p OOMPolicy -p Restart ile inceleyin; sistemde desteklenen memory.events sayaçlarını da izleyin. Geri dönüşte yalnızca eklediğiniz ayarları kaldırıp eski değerleri yükleyin; diğer override dosyalarını silmeyin.

OOM scorer ile kritik süreçleri korumak

Kritik bir servisin uygun kernel OOM adayları arasındaki seçilme eğilimini azaltmak için unit override içinde örneğin şu ayar değerlendirilebilir. Bu bir bellek sınırı veya kaynak rezervasyonu değildir:

[Service]
OOMScoreAdjust=-500

OOMScoreAdjust −1000 ile +1000 arasındadır. −500 seçilme eğilimini azaltır, pozitif değer artırır; −1000 olağan kernel OOM adaylığından dışlar. Bunu bütün servislere uygulamak seçilebilir kurban bırakmayabilir ve sorunu ağırlaştırabilir. Ayar başka bir süreç yöneticisinin veya yöneticinin açıkça gönderdiği sinyalin süreci durdurmasını engellemez. Mevcut değeri kaydedin; test ortamında servislerin birlikte davranışını inceleyip yalnızca gerekli override satırını geri alın.

Uygulama Tarafı: PHP, Node.js, Java ve Diğerleri

PHP ve PHP-FPM için pratik öneriler

PHP iş yükünde script başına tüketim ile eşzamanlı süreç sayısını birlikte sınırlayın. Aşağıdaki ayarlar farklı amaçlara hizmet eder:

  • memory_limit: PHP’nin script bellek hesabı için gerçek ihtiyaca göre seçin; bütün servis RSS’sinin sınırı saymayın.
  • pm.max_children: İşletim sistemi, veritabanı, cache ve diğer işler ayrıldıktan sonra PHP’ye kalan bütçeyi kullanın. Temsilî yoğun yükte süreç tüketimini ölçün, tepe payı bırakın ve RSS’de paylaşılan sayfaları tekrar saymamaya dikkat edin.
  • pm.max_requests: Belirli istek sayısından sonra child süreci yeniler; birikimi sınırlayabilir, bellek kaçağının nedenini düzeltmez.

Bu parametreleri gerçek senaryolar üzerinden nasıl hesaplayacağınızı zaten PHP-FPM ayarları rehberimizde adım adım gösterdik. Bu rehberi RAM ve OOM yönetimiyle birlikte düşünmek en sağlıklı yaklaşım olacaktır.

Node.js uygulamaları

Node.js’in JavaScript olay döngüsü ile bütün süreç/iş parçacığı modeli aynı şey değildir; worker threads, yerel kütüphaneler ve Buffer nesneleri de bellek kullanabilir. Yoğun JSON işleme, büyük sorgu sonuçları ve sınırsız cache için toplam süreç belleğini ölçün:

  • PM2 veya systemd ile süreç yaşam döngüsünü yönetirken --max-old-space-size seçeneğinin MiB cinsinden yalnızca V8 old-space alanını sınırladığını bilin; toplam RSS tavanı değildir.
  • Her instance’ın genç nesil heap, Buffer/yerel bellek ve diğer ek yükleri dahil tüketimini bütçeleyin; gerekiyorsa ayrı cgroup toplam sınırı kullanın.
  • Uzun yaşayan in-memory cache ve iş kuyruklarının boyutlarını sınırlayın; otomatik yeniden başlatmayı kaçağın çözümü saymayın.

Node.js projelerini canlıya alırken genel mimariyi nasıl kuracağınızı merak ediyorsanız, Node.js uygulamalarını host etme rehberimizde VPS tarafındaki temel yaklaşımları özetledik.

Java ve JVM tabanlı uygulamalar

Java/Kotlin servislerinde -Xms başlangıç/minimum Java heap’ini, -Xmx maksimum heap’i belirler; bunlar JVM sürecinin toplam bellek sınırı değildir. Bütçede şunları ayırın:

  • İşletim sistemi ve diğer servislerin bellek ihtiyacı
  • Heap yanında Metaspace, iş parçacığı yığınları, doğrudan/yerel tamponlar ve GC ek yükü
  • Container/cgroup sınırları ve kullanılan JDK’nin bu ortamı algılama davranışı

JVM varsayılanları sürüme ve ortama göre seçilir; evrensel olarak fazla büyük saymayın. Heap OOM hatası ile kernel’in JVM sürecini öldürmesini günlüklerden ayırın; yük testiyle heap, toplam süreç tüketimi ve cgroup hareket alanını birlikte doğrulayın.

Kapasite Planlama ve Önleyici Stratejiler

Başlangıçta doğru VPS boyutlandırması

Kapasite planında yalnızca ziyaretçi sayısını değil eşzamanlı iş sayısını, temsilî tepe belleğini, arka plan görevlerini ve servis sınırlarını birlikte değerlendirin. Uygun RAM kapasitesi hareket alanı sağlar; hatalı bir cgroup limiti veya sürekli büyüyen bellek kaçağı yalnızca daha büyük VPS ile çözülmeyebilir.

Yeni bir proje için temel hesaplara nereden başlayacağınızı bilmiyorsanız, yeni web sitesi için CPU, RAM ve trafik hesaplama rehberimizde kapasite planlaması için kullanılabilir pratik formüller paylaştık. Hesapları temsilî yük altında doğrulayıp ölçülen tepelere uygun pay bırakın; tek bir tahmin OOM yaşanmayacağını göstermez.

Periyodik izleme ve trend analizi

Bellek sorunları yavaş büyüyen bir eğilimle veya kısa bir ani taleple ortaya çıkabilir. Her iki durumu yakalamak için düzenli ölçüm alın:

  • RAM ve swap kullanımını günlük/haftalık grafiklerle izleyin.
  • Yeni sürüm dağıtımlarından sonra bellek trendini yakından takip edin.
  • Veritabanı veya cache yapılandırması değişikliklerinden sonra metrikleri karşılaştırın.

Bu ölçümleri zaman içinde karşılaştırın. Staging ortamında temsilî yük testi yaparken RAM kullanımını, swap I/O’yu, cgroup olaylarını ve gecikmeyi birlikte kaydedin. k6, JMeter ve Locust ile kapasite ölçme rehberimiz başlangıç için kullanılabilir; test sonucu yalnızca uygulanan senaryonun sınırlarını gösterir.

Alarm eşiği nasıl belirlenmeli?

Alarmı tek bir RAM veya swap doluluk yüzdesine bağlamayın. Başlangıç ölçütlerini uygulamanın gecikme hedefi, ölçüm kapsamı ve müdahale süresiyle birlikte belirleyin:

  • RAM baskısı: Örneğin MemAvailable/MemTotal oranının %20’nin altında 10 dakika kalması incelenecek bir başlangıç kuralı olabilir; %10 gibi daha düşük eşikleri uygulama etkisiyle kalibre edin. Bunlar OOM sınırı değildir.
  • Swap: Doluluk değişimini aktif si/so, I/O gecikmesi ve PSI ile ilişkilendirin; %20–30 veya %50 doluluk tek başına kritik olay tanımlamaz.
  • OOM ve cgroup: Yeni OOM kill ve artan memory.events sayaçları için olay bildirimi kurun; önem düzeyini etkilenen hizmet ve tekrar durumuna göre belirleyin.

PSI destekleniyorsa /proc/pressure/memory, belleği bekleyerek kaybedilen zamanı gösterir; RAM kullanım yüzdesi değildir. Bildirim teslimini, eksik veriyi ve servis/cgroup bazındaki görünürlüğü test edin. Ani talepler alarm değerlendirme aralığından hızlı gelişebilir; erken uyarı garanti değildir.

Sonuç: VPS’te RAM, Swap ve OOM Killer’ı Rayına Oturtmak

RAM, swap, süreç sınırları ve uygulama eşzamanlılığı birlikte planlandığında bellek davranışını açıklamak ve yönetmek kolaylaşır. Swap kullanıp kullanmama kararı iş yüküne bağlıdır; OOM olayını da yalnızca RAM doluluk grafiğiyle açıklamamak gerekir. Şu katmanları birlikte değerlendirin:

  • İş yüküne uygun RAM ve swap kombinasyonu
  • Uygulama bazlı bellek limitleri (PHP, Node.js, Java, veritabanı)
  • systemd/cgroup ve kernel (sysctl) ayarlarının dengeli kullanımı
  • Sürekli izleme, alarm ve kapasite planlama

Bu katmanları bir bütçe ve izleme planında birleştirin. VPS veya dedicated sunucu seçerken kaynak sınırlarını, işletim sistemi yönetim sorumluluğunu ve gerekli bellek denetleyicilerinin desteğini doğrulayın. Servis duruşunda önce kernel, cgroup, systemd-oomd ve uygulama günlüklerinden nedeni ayırın; ardından en küçük gerekli değişikliği test edin.

Yeni projede veya mevcut VPS’i iyileştirirken mevcut değerleri kaydedin, değişiklik başına başarı ölçütü ve geri dönüş yolu belirleyin. Temsilî yük altında gecikme, kullanılabilir bellek, swap trafiği ve servis olaylarını karşılaştırın; kapasite veya mimari değişikliğini bu kanıtlarla seçin.

Birincil Teknik Kaynaklar

Sıkça Sorulan Sorular

Sabit bir RAM çarpanı veya zorunlu minimum yoktur. Rehberdeki 2 GiB’ye kadar RAM için 1–2 GiB, 2 GiB üzeri ve 8 GiB dahil için 2–4 GiB, daha büyük sistemler için 4–8 GiB swap yalnızca test edilecek örneklerdir. Aktif çalışma kümesini, disk boşluğunu, swap I/O’yu ve gecikmeyi ölçün; daha az, daha fazla veya swapsiz tasarım uygun olabilir. Dolu swap tek başına bellek baskısı değildir ve swap cgroup sınırlarını ortadan kaldırmaz.

Yetkiniz varsa dmesg veya journalctl -k içinde OOM eşleşmelerini arayın ve çevreleyen kayıtları okuyun. Saklama ve erişim sınırları nedeniyle filtreler bütün geçmişi göstermez. Kurban PID’si asıl neden olmak zorunda değildir; tahsisi isteyen görevi, cgroup sınırını ve aynı zamandaki servis tüketimini ilişkilendirin. Etkin systemd-oomd çekirdek OOM’undan önce davranabilir; onun ve uygulamanın günlüklerini de inceleyin.

Önce kernel OOM, cgroup sınırı, systemd-oomd müdahalesi ve dil çalışma zamanının bellek hatasını ayırın. PHP script limiti ile PHP-FPM eşzamanlılığını ortak bütçede hesaplayın; pm.max_requests kaçağın nedenini çözmez. Node.js --max-old-space-size yalnızca V8 old-space alanını sınırlar, toplam RSS’yi değil. MemoryHigh ve MemoryMax uygun cgroup sınırları sağlayabilir ancak MemoryMax kendiliğinden güvenli yeniden başlatma sağlamaz. Değişiklikleri izole yük testi, günlükler ve geri dönüş planıyla doğrulayın.

Swapsiz bir VPS çalışabilir; uygunluk aktif bellek ihtiyacı, gecikme hedefi ve kurtarma tasarımına bağlıdır. Swap bazı taleplerde ek hareket alanı sağlar ama yeterli RAM’in veya doğru cgroup bütçesinin yerini tutmaz. Swap’i boşaltmak için gelişigüzel swapoff çalıştırmayın; mevcut sayfaları geri almak ek RAM ister ve işlem başarısız olabilir. Önce ölçüm yapın ve değişikliği bakım/test planına dahil edin. vm.swappiness=0 swap’ı kapatmaz.
↑