VPS Üzerinde Video Streaming ve VOD Hosting Mimarisi

VPS Üzerinde Video Streaming ve VOD Kurmanın Mantığı

Video içeriği artık neredeyse her projede kritik bir bileşen: eğitim platformları, ücretli üyelik siteleri, SaaS panelleri, kurumsal eğitim portalları, hatta klasik bloglar bile video içerik barındırıyor. Bu noktada karar çok net: İçeriği üçüncü parti platformlara mı emanet edeceksiniz, yoksa kendi VPS altyapınız üzerinde tam kontrolle mi yöneteceksiniz?

VPS üzerinde video streaming ve VOD (Video on Demand) kurmak, ilk bakışta karmaşık görünebilir. Fakat HLS/DASH, Nginx ve S3 uyumlu object storage gibi bileşenleri doğru kurguladığınızda, gayet öngörülebilir maliyetlerle, ölçeklenebilir ve güvenli bir yapı kurmak mümkün. Özellikle marka kontrolü, KVKK/GDPR uyumu ve uzun vadeli maliyet yönetimi sizin için kritikse, kendi mimarinizi kurmak çoğu zaman daha mantıklı hale geliyor.

Bu yazıda, DCHost altyapısında sıkça uyguladığımız bir yaklaşımı adım adım anlatacağız: Video dosyaları için object storage, dağıtım için Nginx ve HLS/DASH, operasyonel yük içinse iyi planlanmış bir VPS mimarisi. Küçük bir eğitim platformundan, orta ölçekli bir VOD servisine kadar farklı senaryoları, kapasite planlamasını ve kaçınılması gereken tipik hataları gerçekçi bir dille ele alacağız.

Temel Kavramlar: HLS, DASH ve Adaptive Streaming

Doğru mimariyi kurmak için önce streaming tarafındaki birkaç temel kavramı netleştirelim.

Progressive Download vs Adaptive Streaming

Klasik yaklaşımda, tarayıcıya tek bir MP4 dosyası verirsiniz ve kullanıcı dosyayı baştan sona çeker. Buna progressive download denir. Basit olsa da, özellikle yavaş veya dalgalı bağlantılarda ciddi dezavantajları vardır:

• Kullanıcının bağlantısı yavaşladığında kalite otomatik düşmez, sadece video sürekli takılır.
• Tek bir bitrate kullanıldığı için hem düşük hem yüksek hızlı bağlantılara aynı içeriği sunarsınız; kimisi gereksiz yere fazla veri tüketir, kimisi ise izleyemez.
• CDN ve cache tarafında ince ayar yapmak zorlaşır.

Modern yaklaşım ise adaptive streaming: İçeriği küçük parçalara (segmentlere) bölüp, birden fazla kalite (bitrate) profili üretiyorsunuz. Oyuncu (player) gerçek zamanlı olarak kullanıcının bağlantı kalitesine göre uygun profili seçip segmentleri alıyor.

HLS ve DASH Nedir?

Adaptive streaming için en yaygın iki protokol:

• HLS (HTTP Live Streaming): Apple tarafından geliştirilmiş, .m3u8 manifest dosyaları ve genellikle .ts veya fMP4 segmentleri kullanır. iOS ve Safari desteği açısından fiili standarttır.
• MPEG-DASH (Dynamic Adaptive Streaming over HTTP): Açık standarttır, .mpd manifest dosyası ve genellikle fMP4 segmentleri kullanır. Geniş tarayıcı ve cihaz ekosisteminde desteklenir.

Her ikisi de HTTP üzerinden çalışır ve klasik web sunucuları (Nginx gibi) ile uyumludur. Yani canlı ya da VOD yayını HLS/DASH ile sunduğunuzda, aslında binlerce küçük HTTP isteği yanıtlıyorsunuz.

Manifest ve Segment Mantığı

Mimariyi anlamak için iki dosya tipini ayıralım:

• Manifest: HLS için .m3u8, DASH için .mpd dosyası. Hangi kalite profillerinin olduğunu ve segmentlerin nerede olduğunu tarif eder.
• Segmentler: Genellikle 2–6 saniyelik küçük video parçaları. Örneğin segment-0001.ts, segment-0002.ts gibi.

VOD tarafında bu segmentler genellikle önceden ffmpeg ile üretilir ve object storage üzerinde saklanır. Canlı yayında ise segmentler akış sırasında üretilip çok kısa süreli tutulur.

Genel Mimarinin Büyük Resmi: VPS + Nginx + Object Storage + CDN

Şimdi sık kullandığımız tipik bir mimariyi yukarıdan aşağıya çizelim. Temel bileşenler:

• Uygulama VPS: API, panel, yönetim arayüzleri, kimlik doğrulama, ödeme vb. iş yükleri.
• Nginx tabanlı streaming origin VPS: Manifestleri ve segmentleri sunar, cache ve güvenlik kurallarını çalıştırır.
• Object storage: Tüm VOD dosyalarını, HLS/DASH segmentlerini ve kapak görsellerini saklar.
• Opsiyonel CDN: Global trafiği coğrafi olarak dağıtır, cache oranını yükselterek origin yükünü azaltır.

Veri Akışı Nasıl İlerler?

1. Kullanıcı paneliniz üzerinden bir video yükler.
2. VPS üzerinde çalışan arka plan işi (örneğin ffmpeg kullanan bir worker), videoyu birden fazla bitrate ve çözünürlüğe transcode eder.
3. Oluşan .m3u8 /.mpd manifest ve segment dosyaları object storage üzerine yazılır.
4. Nginx, bu dosyaları ya doğrudan kendi diskinden sunar ya da object storage arkasındaki origin proxy olarak davranır.
5. Tarayıcıdaki player, manifest dosyasını indirir, ardından uygun bitrate için segmentleri sırayla ister.

Bu yapı, DCHost tarafında VPS + object storage + gerekiyorsa dedicated sunucu kombinasyonlarıyla esnek şekilde kurulabiliyor. VOD tarafında disk yerine object storage kullanmak, özellikle arşiv büyüdükçe ciddi maliyet avantajı sağlar.

Neden Object Storage Merkezli Tasarım?

Video projelerinde en hızlı büyüyen kalem depolamadır. Klasik VPS diskleri, hem kapasiteleri hem de fiyatlandırma modeli açısından uzun vadede zorlayıcı olabilir. S3 uyumlu object storage ise:

• Neredeyse sınırsız kapasiteye doğru yatay ölçeklenir.
• Çok kopyalı ve coğrafi olarak dağınık saklama sayesinde dayanıklılığı yüksektir.
• Veri erişim modeli segment tabanlı VOD ile doğal olarak uyumludur.

Object storage mimarilerini daha detaylı anlamak için, object storagei web site origin’i olarak kullanma rehberimizi incelemeniz faydalı olur; aynı prensipler burada da geçerli.

VPS Kaynak Planlama: CPU, RAM, Disk ve Trafik

Video hosting projelerinde iki ayrı iş yükü vardır ve kaynak tüketim profilleri çok farklıdır:

• Transcoding (ffmpeg vb.): Yoğun CPU (veya GPU) tüketir, anlık pikler yaratır.
• Streaming (HLS/DASH servis): Daha çok disk IO, ağ bant genişliği ve kernel seviyesinde bağlantı yönetimi tüketir.

VOD Ağırlıklı Senaryolar

VOD odaklı bir platformda (ders videoları, kurslar, eğitim içerikleri gibi) tipik senaryo şöyledir:

• Gün içinde nispeten az sayıda yeni video yüklenir.
• Yüklendikten sonra video transcode edilir ve arşive girer.
• Asıl yük, binlerce kullanıcının bu arşivden segment çekmesidir.

Bu durumda:

• Transcoding işi için CPU ağırlıklı bir VPS veya gerektiğinde dedicated sunucu ayırmak mantıklı olabilir.
• Streaming origin için ise daha fazla ağ bant genişliği, güçlü network ve yeterli RAM (Nginx cache kullanıyorsanız) ön plana çıkar.

Video arşiviniz büyüdükçe, segmentleri doğrudan VPS diskinde tutmak yerine object storage ile medya offload stratejisi uygulamak kritik hale gelir.

Canlı Yayın Senaryoları

Canlı yayın tarafında resim biraz farklıdır:

• ffmpeg veya benzeri encoder süreçleri, anlık ve sürekli CPU kullanır.
• Segmentler kısa ömürlüdür; uzun süre saklanmaz, çoğunlukla RAM ve kısa süreli disk IO tüketir.
• Anlık eş zamanlı izleyici sayısına göre ağ bant genişliği lineer artar.

Örneğin 2 Mbit/s ortalama bitrate ile yayın yapıyorsanız:

• 100 eş zamanlı izleyici: yaklaşık 200 Mbit/s çıkış trafiği
• 500 eş zamanlı izleyici: yaklaşık 1 Gbit/s çıkış trafiği

Bu nedenle canlı yayın tarafında, tek bir VPS ile ne kadar ileri gidebileceğinizi gerçekçi testlerle görmek önemlidir. k6, JMeter ve benzeri araçlarla load test yapma rehberimizde bu tip senaryoları nasıl ölçebileceğinizi detaylı anlatıyoruz.

Ölçeklendirme Stratejileri

VOD ve canlı yayın yükünü büyütürken tipik yol haritası şöyle ilerler:

1. Tek güçlü VPS üzerinde hem uygulama hem streaming origin.
2. Uygulama VPS ile streaming origin VPS’lerini ayırmak.
3. Transcoding için ayrı bir VPS veya dedicated sunucu eklemek.
4. Object storage ve CDN ekleyerek origin üzerindeki disk ve ağ yükünü azaltmak.
5. İleri aşamada, coğrafi olarak birden fazla origin VPS ve DNS tabanlı geo-routing.

DCHost tarafında hem NVMe diskli yüksek performanslı VPS’ler, hem de daha büyük video projeleri için dedicated ve colocation çözümleriyle bu adımları kademeli olarak uygulayabiliyoruz.

Nginx ile HLS/DASH Yayını

Nginx, video streaming tarafında hem sadeliği hem performansı ile en çok tercih edilen web sunucularından biri. HLS/DASH yayınında iki temel kullanım şekli var:

• Önceden üretilmiş manifest ve segment dosyalarını statik dosya olarak sunmak.
• Canlı yayın için RTMP veya benzeri bir protokolden gelen akışı segmentlere çeviren modüllerle beraber kullanmak.

Statik VOD İçin Basit Nginx Yapısı

VOD tarafında en basit yaklaşım, ffmpeg ile segmentlere bölünmüş içeriği bir klasörde tutmak ve Nginx üzerinden sunmaktır. Örneğin:

• /vod/video-123/master.m3u8
• /vod/video-123/720p/segment-0001.ts
• /vod/video-123/480p/segment-0001.ts

Burada dikkat edilmesi gereken bazı noktalar:

• Doğru Cache-Control başlıkları ile segmentleri tarayıcı ve CDN tarafında cache’lemek.
• Manifest dosyaları için daha kısa TTL kullanmak (özellikle canlı yakın VOD veya sık güncellenen içeriklerde).
• Gerekirse gzip/brotli ile manifestleri sıkıştırmak; segmentler genellikle zaten sıkıştırılmış olduğu için tekrar sıkıştırılmaz.

Cache ve CDN tarafında ince ayar yapmak istiyorsanız, tarayıcı ve CDN önbellekleme stratejileri yazımızda anlattığımız teknikler burada da birebir geçerlidir.

Object Storage Arkasında Nginx Origin

Bir adım öteye geçip segmentleri object storage üzerinde tuttuğunuzda, Nginx’i şu rollerde kullanabilirsiniz:

• Doğrudan object storage URL’lerini player’a vermek.
• Nginx’i reverse proxy yaparak, istemciyi hiç object storage ile muhatap etmeden tüm istekleri Nginx üzerinden geçirmek.

İkinci yaklaşım, özellikle erişim kontrolü, imzalı URL, referer kısıtlama gibi güvenlik ihtiyaçları için daha esnektir. Ayrıca ileride object storage sağlayıcısını değiştirmek zorunda kalırsanız, player tarafındaki URL’leri dokunmadan sadece Nginx backend ayarlarını güncellersiniz.

Canlı Yayın İçin Nginx Rolü

Canlı yayın kurarken genellikle şu akış kullanılır:

1. OBS veya benzeri bir encoder, RTMP ile bir ingest sunucusuna yayın gönderir.
2. Ingest sunucusu, gelen akışı segmentlere çevirir (HLS veya DASH).
3. Ortaya çıkan manifest ve segmentler Nginx üzerinden kullanıcıya sunulur.

İlk aşamada RTMP ve segmentleme işini Nginx ile aynı VPS üzerinde de çözebilirsiniz. Yük arttıkça ingest ve origin rollerini farklı VPS’lere ayırmak, özellikle CPU ve ağ tarafında size rahatlık sağlar.

Güvenlik: İmzalı URL ve Erişim Kontrolü

Ücretli içerik sunuyorsanız, segment URL’lerini herkese açık bırakmak istemezsiniz. Nginx tarafında tipik çözümler:

• Token bazlı imzalı URL: Manifest ve segment URL’lerinin sonuna zaman sınırlı bir token ekleyip, Nginx tarafında bu token’ı doğrulamak.
• IP kısıtlama: Kurumsal eğitim portalı gibi kapalı bir ortamda sadece belirli ofis IP bloklarına izin vermek.
• Referer kontrolleri: Hotlink’i azaltmak için sadece kendi alan adınızdan gelen istekleri kabul etmek.

Daha gelişmiş korumalar için WAF, bot filtreleme ve hız sınırlama kuralları ekleyerek, scraping ve toplu indirme girişimlerini büyük ölçüde sınırlayabilirsiniz.

Object Storage ile VOD Depolama Stratejisi

Video projelerinde depolamayı doğru tasarlamak, hem maliyet hem de esneklik açısından kritik. Object storage kullanırken pratik bir tasarım şu şekilde olabilir:

• Her video için benzersiz bir klasör (prefix) oluşturmak.
• Bu klasör altında farklı kalite profilleri için alt klasörler tutmak.
• Kapak görselleri, altyazılar ve ek dosyaları da ilgili klasör altında saklamak.

Örneğin:

• vod-bucket/video-123/master.m3u8
• vod-bucket/video-123/720p/segment-0001.ts
• vod-bucket/video-123/subtitles/tr.vtt

Kendi S3 uyumlu çözümünüzü kurmak isterseniz, VPS üzerinde MinIO ile S3 uyumlu depolama kurulumu yazımızda üretim ortamına uygun bir yapı nasıl kurulur adım adım anlatıyoruz.

Lifecycle Policy ve Soğuk Depolama

VOD projelerinde tüm videolar aynı sıklıkta izlenmez. İlk haftalarda çok izlenip sonra uzun süre rafta kalan içerikler olur. Object storage üzerinde lifecycle policy kullanarak:

• İlk 30 gün sıcak depolamada tutup hızlı erişim sağlamayı,
• Sonrasında daha ucuz fakat erişimi daha yavaş cold storage sınıflarına taşımayı,
• Belirli bir süre sonra hiç izlenmeyen içerikleri arşive almayı

otomatikleştirebilirsiniz. Bu konuyu detaylı ele aldığımız object storage maliyet optimizasyonu rehberinde benzer stratejileri farklı kullanım senaryoları ile anlattık; video depolama için de birebir geçerli.

Örnek Mimariler: Küçükten Orta Ölçeğe

Senaryo 1: Küçük Eğitim Platformu (LMS)

Örneğin 200–500 aktif öğrenciye sahip bir online eğitim platformu düşünelim. Çoğunlukla kayıtlı ders videoları, ara sıra canlı soru cevap seansları var. Böyle bir yapıda:

• Uygulama (LMS yazılımı, ödeme, kullanıcı yönetimi) için 2–4 vCPU ve 4–8 GB RAM’li bir VPS yeterli olabilir.
• Transcoding için 4–8 vCPU’lu, yoğun CPU kullanımı için optimize edilmiş ayrı bir VPS kullanırsınız.
• Tüm ders videolarını object storage üzerinde tutup, Nginx origin üzerinden HLS olarak sunarsınız.

Eğer Moodle veya benzeri bir LMS kullanıyorsanız, LMS hosting çözümleri rehberimizde uygulama tarafındaki veritabanı, PHP ve caching ayarlarını da detaylı şekilde ele aldık. Video streaming katmanını bu yapı üzerine eklemek çok zor değildir.

Senaryo 2: Orta Ölçekli VOD Platformu

Daha iddialı bir VOD projesinde, örneğin binlerce kayıtlı kullanıcı, yüzlerce saatlik içerik ve kampanya dönemlerinde anlık yüzlerce eş zamanlı izleyici bekliyorsanız, mimariyi bir kademe daha ayırmak gerekir:

• Uygulama ve API için en az iki VPS (yük dengeleme ve bakım sırasında esneklik için).
• Transcoding için bir veya daha fazla CPU ağırlıklı VPS ya da dedicated sunucu.
• En az iki adet Nginx origin VPS; biri aktif, diğeri yedek veya aktif aktif çalışan.
• Tüm medya için object storage + global CDN.

Bu aşamada failover, DNS stratejisi ve çoklu bölge planlaması devreye girer. Çok bölgeli mimarileri nasıl kurgulayabileceğinizi merak ediyorsanız, çok bölgeli mimariler rehberimiz video projelerine de kolayca uyarlanabilir.

Senaryo 3: Ücretli Abonelik ve Kapalı İçerik

Ücretli abonelik modeli olan platformlarda (örneğin premium eğitim içerikleri, kurumsal iç eğitimler, ücretli webinar arşivleri) asıl mesele şudur: Manifest ve segment URL’lerini kontrol altına almak. Burada tipik olarak:

• Tüm HLS/DASH erişimini uygulama oturumlarınızla ilişkilendirilmiş imzalı URL’ler üzerinden verirsiniz.
• Manifest dosyaları için çok kısa (dakika bazlı) token süreleri kullanırsınız.
• CDN katmanında da imzalı URL veya header bazlı koruma ekleyerek, segmentlerin doğrudan çekilmesini zorlaştırırsınız.

Bu tip yapılarda log analizi, anormal trafik tespiti ve orantısız indirme girişimlerini yakalamak için merkezi loglama ve alarm kuralları büyük önem taşır. DCHost tarafında, bu logları toplayıp analiz etmek için kullandığımız açık kaynak yığınlarını da projeye dahil edebiliyoruz.

En İyi Uygulamalar ve Sık Yapılan Hatalar

Yaygın Hatalar

• Tek bitrate ile yayın: Sadece 1080p yüksek bitrate yayınlayıp düşük bağlantılı kullanıcıları tamamen dışarıda bırakmak.
• Doğrudan MP4 linki vermek: HLS/DASH yerine ham MP4 linki ile sayfaya gömülen videolar, özellikle mobilde sorun çıkarır.
• Cache ayarı yapmamak: Segmentlerin CDN ve tarayıcı tarafında cache’lenmemesi, gereksiz origin trafiğine yol açar.
• Monitoring eksikliği: CPU, ağ ve disk IO metrikleri izlenmeyince, sorunlar ancak ciddi yavaşlamalarla fark edilir.
• HTTPS ve CORS ayarlarını es geçmek: Karışık içerik uyarıları (mixed content) ve CORS hataları, player’ın çalışmasını tamamen bozabilir.

Önerilen İyi Uygulamalar

• Başlangıçtan itibaren çoklu bitrate profili tasarlayın (örneğin 240p, 480p, 720p, 1080p).
• Segment süresini 2–6 saniye aralığında tutarak hem gecikmeyi hem manifest boyutunu dengede tutun.
• Manifest ve segmentler için ayrı cache politikaları belirleyin.
• Object storage tarafında klasör yapısı ve isimlendirmeyi baştan standartlaştırın.
• VPS üzerinde CPU, RAM, disk ve ağ metriklerini toplayan bir izleme sistemi kurun.

İzleme ve alarm konusuna yeni başlıyorsanız, VPS kaynak kullanımı izleme rehberimizde temel araçları ve nasıl devreye alabileceğinizi adım adım anlattık.

Sonuç: DCHost ile Kendi Video Platformunuzu Kurarken Nelere Odaklanmalısınız?

VPS üzerinde video streaming ve VOD hosting kurmak, ilk bakışta büyük oyuncuların alanı gibi görünebilir. Fakat doğru mimariyi seçtiğinizde, gayet makul bütçelerle, size ait bir altyapı üzerinde kontrolü tamamen elinizde tuttuğunuz bir çözüm üretmek mümkün.

Özetle:

• HLS/DASH ve adaptive streaming, modern video deneyiminin temelini oluşturuyor.
• VPS + Nginx + object storage + opsiyonel CDN kombinasyonu, hem küçük hem orta ölçekli projeler için son derece esnek.
• Transcoding yükünü streaming yükünden ayırmak, kapasite planlamasını çok daha öngörülebilir hale getiriyor.
• İmzalı URL, erişim kontrolü ve iyi tasarlanmış loglama ile ücretli içeriklerinizi koruyabiliyorsunuz.

DCHost olarak, video odaklı projelerde sıklıkla VPS, dedicated ve object storage katmanlarını birlikte kurguluyor, gerektiğinde MinIO gibi S3 uyumlu çözümleri de devreye alıyoruz. Kafanızda net bir proje varsa ama nereden başlayacağınıza emin değilseniz, beklenen eş zamanlı izleyici sayısı, video arşivi büyüklüğü ve bütçenizi paylaşmanız, birlikte gerçekçi bir mimari çıkarmamız için yeterli.

Video altyapınızı üçüncü parti platformlara bağımlı bırakmak yerine, kendi VPS ve object storage mimarinizi kurmak istiyorsanız, DCHost ekibi olarak hem tasarım hem kurulum hem de operasyonel izleme tarafında yanınızdayız.