Bir WordPress sitesi, bir Laravel API projesi veya modern bir React SPA uygulaması geliştirirken performans konuşulan her toplantıda şu soru mutlaka gelir: Tarayıcı ve CDN önbelleğini doğru ayarlasak bu site ne kadar hızlanır ve altyapı maliyeti ne kadar düşer? HTTP Cache-Control başlıkları, ETag ve CDN tarafındaki önbellek kuralları doğru kurgulandığında, tekrarlanan veri aktarımı ve origin yükü azalabilir; sayfa yükleme performansı da iyileşebilir. Bu başlıkların gereğinden agresif kullanılması eski içeriğin gösterilmesine, önbelleklemenin tamamen kapatılması ise gereksiz dinamik isteklere yol açabilir.
Bu yazıda HTTP Cache-Control, ETag ve CDN önbellek kurallarını; WordPress, Laravel ve SPA (React, Vue, Angular) projeleri özelinde, gerçekçi senaryolarla ele alacağız. Hangi dosyayı ne kadar süre cachelemek mantıklı, HTML sayfalarda ne kadar agresif olunabilir, API cevaplarında ETag ne işimize yarar, CDN kuralı ile origin sunucu ayarları nasıl uyumlu olmalı tek tek üzerinden geçeceğiz.
Önbellekleme, site hızının ve altyapı maliyetinin en büyük kaldıraçlarından biri. Özellikle medya ve statik dosya ağırlıklı projelerde, doğru HTTP başlıkları ile tekrarlanan indirmeleri ve origin yükünü azaltmak mümkün. Tarayıcı CSS ve JS dosyalarını yeniden indirmek zorunda kalmadığında, özellikle tekrar ziyaretlerde yükleme süresi ve LCP iyileşebilir. Güncel Core Web Vitals metrikleri LCP, INP ve CLS’dir; önbellekleme tek başına etkileşim yanıt süresini veya görsel kararlılığı iyileştirmeyi garanti etmez. Bu konuyu daha derinlemesine okumak isterseniz, Core Web Vitals ve hosting altyapısının etkileşimi başlıklı rehberimize göz atabilirsiniz.
Diğer tarafta CDN kullanıyorsanız, edge sunuculardaki cache hit oranı origin yükünü etkiler; faturaya etkisi ise CDN ve origin ücretlendirmesine bağlıdır. Kötü kurgulanmış Cache-Control başlıkları, CDN katmanının HTML ve API cevaplarını yanlış şekilde cachelemesine, kullanıcı başına kişiselleştirilmiş içeriklerin karışmasına ve login sayfalarının statikmiş gibi saklanmasına neden olabilir. Bu yüzden, tarayıcı önbelleğini düşünürken her zaman CDN ile beraber, uçtan uca bir strateji kurmak gerekiyor. Yüksek trafikli WordPress ve Laravel projelerinde, hangi yanıtın hangi katmanda saklanacağını gösteren bir HTTP önbellek başlıkları haritası bu stratejiyi somutlaştırır.
HTTP Cache-Control Direktiflerini Doğru Okumak
Cache-Control başlığı, tarayıcının ve ara önbelleklerin (CDN, reverse proxy vb.) içeriği nasıl saklayacağını belirleyen anahtar mekanizma. Temel ve gelişmiş direktifleri netleştirelim.
Temel Cache-Control direktifleri
- max-age=sek: İçeriğin kaç saniye boyunca taze kabul edileceğini belirtir. Örneğin 86400 bir gün demektir.
- s-maxage=sek: Paylaşımlı cacheler (CDN, proxy) için max-age değerini override eder. Tarayıcı farklı, CDN farklı süre kullanabilir.
- public: Cevabın, paylaşımlı cacheler tarafından saklanabileceğini söyler. HTML sayfaları için dikkatli kullanılmalıdır.
- private: Cevabın tarayıcı gibi özel önbelleklerde saklanmasına izin verir, paylaşımlı cachelerde saklanmasını engeller. Kullanıcıya özel içeriklerde kullanılabilir; saklanmaması gereken hassas yanıtlar için tek başına yeterli değildir.
- no-store: HTTP önbelleklerine yanıtı saklamamalarını söyler. Ödeme sayfaları ve saklanmaması gereken hassas veriler için uygundur; uygulamanın tüm disk veya bellek kullanımını engelleyen bir güvenlik mekanizması değildir.
- no-cache: İsim kafa karıştırıcı; aslında cachelemeyi tamamen kapatmak değildir. İçeriğin cachelenebileceğini ancak her kullanımda origin ile yeniden doğrulanması gerektiğini söyler (ETag veya Last-Modified ile).
Pratikte herkese açık, sürümlenmiş statik dosyalar için public ve uzun max-age kullanılabilir. Kullanıcıya özel HTML ve API yanıtlarında yerel saklama uygunsa private ile kısa max-age, saklama istenmiyorsa no-store seçilir; no-store ile max-age eklemek kısa süreli saklama sağlamaz. Kişiselleştirilmemiş WordPress ana sayfasında 60 saniyelik mikro önbellekleme makul olabilir. Logo PNG için 30 gün ise ancak değişiklikte URL yenileniyorsa veya bu kadar eski içerik kabul edilebiliyorsa uygundur.
Gelişmiş direktifler: stale-while-revalidate ve stale-if-error
Tarayıcı ve CDN desteği değişebilmekle birlikte, iki önemli ek direktif şunlardır:
- stale-while-revalidate=sek: Yanıtın tazelik süresi dolduktan sonra belirtilen ek süre içinde, arka planda yeniden doğrulama yapılırken eski kopyanın sunulmasına izin verir.
- stale-if-error=sek: Bağlantı sorunu veya desteklenen sunucu hatalarında, yanıtın tazelik süresi dolduktan sonra belirtilen ek süre içinde eski kopyanın sunulmasına izin verir.
Bu mekanizmalar, özellikle CDN seviyesinde kullanıldığında kesintisiz yayına ciddi katkı sağlar. Bu konuyu daha önce stale-while-revalidate ve stale-if-error direktiflerinin pratik kullanımı başlıklı yazımızda detaylı anlatmıştık. Buradaki fikir şu: Origin kısa süreli bir problem yaşadığında, uygun ve izin verilen süre içinde bir önbellek kopyası varsa bazı istekler origin yanıtı beklenmeden karşılanabilir.
ETag ve Last-Modified ile Koşullu İstekler
Cache-Control ile ne kadar süre cacheleneceğini belirledik. Peki önbellekteki yanıt yeniden doğrulanırken içeriğin değişip değişmediği nasıl anlaşılır? ETag ve Last-Modified burada devreye girer; taze sayılan bir kopyayı kendiliğinden geçersiz kılmazlar.
ETag nedir, nasıl çalışır
ETag, sunucunun bir kaynağın belirli gösterimi için sağlayabildiği sürüm etiketidir; her yanıtta bulunması gerekmez. İçerik hashinden veya dosya metaverilerinden türetilebilir. İstemci, sakladığı yanıtı yeniden doğrulayan bir GET veya HEAD isteğinde etiketi If-None-Match başlığıyla gönderir. Etiket güncel gösterimle eşleşirse sunucu 304 Not Modified döndürebilir; yanıt gövdesi yeniden indirilmez ve önbellekteki kopyanın başlıkları güncellenir.
Bu mekanizma özellikle şu durumlarda çok değerlidir:
- max-age süresi nispeten kısa tutulmak zorundaysa bile gereksiz veri transferini azaltmak
- API cevaplarında veri değişmediyse aktarımı azaltmak; ETag yanıt gövdesi üretilmeden hesaplanabiliyorsa CPU maliyetini de düşürmek
- Dinamik HTML sayfalarda, değişiklik olmayan kullanıcılar için daha hızlı yanıt sağlamak
Last-Modified ile birlikte kullanım ve CDN etkisi
Last-Modified başlığı, içeriğin son değiştirilme zamanını belirtir. Tarayıcı yeniden doğrulayan bir GET veya HEAD isteğinde If-Modified-Since gönderebilir; içerik belirtilen tarihten beri değişmemişse 304 döndürülebilir. İstekte If-None-Match de varsa değerlendirmede o önceliklidir. ETag ve Last-Modified genelde birlikte kullanılır; bazı durumlarda sadece Last-Modified yeterli olabilir.
CDN tarafında ise dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Bazı CDNler, ETag başlıklarını manipüle edebilir veya origin ile edge arasında farklılaştırabilir. Ayrıca ETag değeriniz sunucudaki dosyanın inode bilgisinden türetiliyorsa, çoklu sunucu mimarilerinde (örneğin birden fazla web sunucusuna dağıtılmış varsayımsal bir WordPress kümesi) aynı içeriğe farklı ETagler üretilebilir. Bu da gereksiz yeniden indirmelere yol açabilir. Bu yüzden aynı gösterim için sunucular arasında tutarlı, gösterim değiştiğinde ise değişen etiketler kullanılmalıdır. İçerik tabanlı hashler veya statik dosyalar için build sırasında üretilen sürüme özgü etiketler bu amaçla değerlendirilebilir.
WordPress İçin Doğru Tarayıcı Önbellekleme Stratejisi
WordPress için önbellekleme tasarlarken statik varlıklar ile HTML çıktıları ayrı değerlendirilmelidir. Statik dosyalarda sürümleme ve uzun saklama süreleri, HTML’de ise içeriğin herkese açık mı yoksa kullanıcıya özel mi olduğu belirleyicidir.
Statik dosyalar: CSS, JS, görseller ve yazı tipleri
WordPress tema ve eklentileriniz çoğunlukla versiyon parametreleri ile cache busting uygular. Örneğin style.css dosyanız şu şekilde çağrılır:
/wp-content/themes/tema/style.css?ver=1.4.3Dosya değiştiğinde ver parametresi de güncellenir ve CDN bu parametreyi cache key içinde tutarsa, yeni URL yeni kopyanın alınmasını sağlar. Bir yıllık saklama süresi ancak bu sürümleme düzeni güvenilir biçimde uygulanıyorsa uygundur; dosyanın değişmesi tek başına ver değerini otomatik güncellemez.
Aşağıdaki uzun süreli politika yalnızca herkese açık ve her içerik değişiminde URL’si yenilenen statik varlıklar içindir. Nginx örneğindeki uzantı eşleşmesi sürümlemeyi denetlemez; eşleşen tüm dosyaların bu koşulu sağlaması gerekir. Bu örnek Nginx’in doğrudan sunduğu statik dosyalar içindir. expires off, expires modülünün ikinci bir max-age üretmesini engeller; politikayı add_header verir. Üst düzey add_header kalıtımını, korunması gereken güvenlik başlıklarını ve diğer modül/CDN başlıklarını kontrol edin; off önceden eklenmiş başlıkları silmez. Uygulamadan önce yapılandırmayı ve origin/CDN yanıtında tek, tutarlı Cache-Control politikasını doğrulayın.
- CSS, JS, font ve görseller için: Cache-Control public, max-age=2592000 (30 gün) veya daha uzun
- immutable direktifi, yanıt taze kaldığı sürece yeniden doğrulama ihtiyacını azaltır. Bunu yalnızca aynı URL altında içeriğin değişmeyeceği varlıklarda kullanın; güncellemede dosya adını veya cache key’e dahil edilen sürüm parametresini değiştirin.
location ~* \.(css|js|png|jpe?g|gif|svg|webp|ico|woff2?)$ {
expires off;
add_header Cache-Control 'public, max-age=2592000, immutable';
}Görsel optimizasyonu ve CDN tarafındaki ayarlarla birlikte düşünmek isterseniz, WebP, AVIF ve CDN alt alan adları ile görsel SEO stratejileri yazısındaki önerilerle bu ayarları birleştirebilirsiniz.
HTML sayfalar, WooCommerce sayfaları ve kullanıcıya özel içerik
HTML tarafında ise biraz daha dikkatli olmak şart. Ana sayfa, kategori sayfaları ve blog yazıları için tam sayfa önbellekleme (server side cache) kullanıyorsanız, tarayıcıya uzun süreli cache süresi vermenize çoğu zaman gerek kalmaz. Burada amaç tarayıcıdan çok, sunucuyu rahatlatan reverse proxy veya uygulama içi cachelerdir. Yine de herkese aynı içeriği sunan anonim yanıtlar için 30 ila 120 saniyelik mikro önbellekleme değerlendirilebilir. Tarayıcı tazeliğini max-age, paylaşımlı HTTP önbelleğinin tazeliğini s-maxage ile ayrı yönetebilirsiniz. Oturum açmış kullanıcıların, sepet/ödeme/hesap sayfalarının ve diğer kişiselleştirilmiş yanıtların paylaşımlı önbelleği atlaması gerekir; kısa süre seçmek bu ayrımın yerine geçmez.
WooCommerce tarafında ise sepet, ödeme ve hesap sayfaları kesinlikle public cachelenmemelidir. Bu sayfalar için:
- Cache-Control no-store, no-cache, must-revalidate
- Pragma no-cache (eski tarayıcılar için)
- Vary: Cookie veya Vary: Authorization önbellek varyantlarını ayırır; saklamayı engellemez. Bu sayfalar CDN kurallarında da önbellek dışında bırakılmalıdır
CDN ve edge kuralları ile HTML cachei yönetmek üzerine daha odaklı bir rehbere ihtiyacınız varsa, WordPress için CDN önbellek kuralları ve WooCommercede HTML cache bypass stratejileri yazımızı da bu makale ile birlikte okumanızı öneririm.
Nginx için örnek WordPress önbellek ayrımı
Nginx üzerinde statik dosyalar ile dinamik PHP yanıtları ayrı ele alınabilir. Aşağıdaki parça tam bir WordPress yapılandırması değildir; mevcut PHP konumunu ve yönlendirme kurallarını inceleyerek birleştirin.
Statik eşleşme yalnızca herkese açık dosyaları kapsamalıdır. Genel uzantı örneğinde immutable yoktur: sürümlenmemiş dosyayı aynı URL altında değiştirirseniz 30 günlük tazelik süresi bitmeden güncellenmeyebilir; ihtiyaca göre süreyi kısaltın veya URL sürümleyin.
PHP örneği, Nginx ve PHP-FPM’in aynı dosya yolunu gördüğü root tabanlı kurulum içindir; alias veya farklı konteyner yollarında SCRIPT_FILENAME eşlemesini uyarlayın. fastcgi_params içinde gerekli istek parametrelerini ve yinelenmeyen SCRIPT_FILENAME tanımını doğrulayın; php-fpm:9000 adresini gerçek havuz soketi/adresiyle değiştirin.
PHP için önceki Cache-Control/Expires yanıt başlıkları bilinçli olarak bastırılır; bu, etkin origin veya CDN önbelleğini kendiliğinden devre dışı bırakmaz. Kullanıcıya özel yanıtlar için saklama ve yeniden kullanım bypass kurallarını ayrıca doğrulayın. Üst düzey add_header kalıtımı ve güvenlik başlıkları korunmalı, son origin/CDN yanıtında tek tutarlı politika görülmelidir. Uygulamadan önce yapılandırmayı ve yanıt başlıklarını test edin:
# Yalnızca herkese açık statik dosyalar; genel örnekte immutable yok
location ~* \.(css|js|png|jpe?g|gif|svg|webp|ico|woff2?)$ {
expires off;
add_header Cache-Control 'public, max-age=2592000';
}
# Mevcut root tabanlı PHP konumuyla birleştirilecek örnek
location ~ \.php$ {
try_files $uri =404;
expires off;
fastcgi_hide_header Cache-Control;
fastcgi_hide_header Expires;
add_header Cache-Control 'private, no-cache, no-store, must-revalidate' always;
include fastcgi_params;
fastcgi_param SCRIPT_FILENAME $document_root$fastcgi_script_name;
fastcgi_pass php-fpm:9000;
}Tabii ki burada php-fpm havuz ayarları ve OPcache yapılandırmasının da devreye girdiğini unutmayalım. Sunucu tarafı WordPress optimizasyonu için, PHP-FPM, OPcache ve Redis ile WordPress optimizasyon rehberimizi inceleyebilirsiniz. Herkese açık HTML için tam sayfa cache, sürümlenmiş statik dosyalar için uzun süreli cache ile birlikte kullanılabilir; kullanıcıya özel sayfalar bu kapsamın dışında tutulmalıdır.
Laravel Uygulamalarında Cache-Control ve ETag
Laravel hem klasik web uygulamalarında hem de API servislerinde kullanılabilir. Uygulama içi önbellekleme ile HTTP önbelleklemesi farklı katmanlardır ve ayrı değerlendirilmelidir.
Asset versiyonlama: mix ve vite kullanımı
Önce, statik dosyalardan başlayalım. Mix veya Vite kullanılan bir projede çıktı URL’lerinin nasıl sürümlendiğini belirleyin. Aşağıdaki yollar, içerik hashinin dosya adına eklendiği bir düzenin temsili örnekleridir; iki aracın ortak varsayılan çıktısı değildir:
/build/assets/app.7c3f9a2d.js
/build/assets/app.19b5c811.cssBu hashli dosya isimleri, agresif tarayıcı ve CDN cachei için biçilmiş kaftandır. Çünkü dosya içeriği değiştiğinde isim de değişir; eski isimli dosyalar cachete kalsa bile güncel HTML veya manifest yeni dosya adına başvurduğunda yeni versiyon çağrılır.
Bu durumda, Nginx veya Apache seviyesinde şu mantıkla hareket edebilirsiniz:
- Yalnızca herkese açık, içerik hashli ve aynı URL altında değiştirilmeyen assetler için public, max-age=31536000, immutable; build, public veya storage dizinlerinin tamamına körlemesine uygulanmamalıdır
- Sık değişmeyen fakat hashlenmemiş dosyalar için max-age daha kısa
Bu yapı, önbellek isabetlerinde büyük JS dosyalarının yeniden aktarılmasını önleyerek ağ trafiğini ve origin isteklerini azaltabilir. CPU yüküne etkisi, dosyaların nasıl sunulduğuna ve önbellek isabet oranına bağlıdır.
API cevapları için Cache-Control ve ETag stratejisi
Laravel ile yazılmış APIlerde, GET istekleri için ETag ve kısa süreli max-age kombinasyonu çok işe yarar. Örneğin herkese aynı ürün listesini veya sabit referans verilerini dönen, kişisel bilgi içermeyen uç noktalar için şu stratejiyi izleyebilirsiniz:
- Cache-Control public, max-age=60, stale-while-revalidate=30
- İstemcinin If-None-Match değeri mevcut ETag ile eşleşen koşullu GET isteklerinde 304 Not Modified döndürmek
- Yetkilendirme gerektiren uç noktalar için ise private ve genelde no-store kullanmak
Laravelde herkese açık bir response için ETag başlığı aşağıdaki gibi eklenebilir. Bu parça yalnızca başlığı ekler; koşullu isteği değerlendirip gerektiğinde 304 döndürme adımı ayrıca uygulanmalıdır:
return response($content)
->header('Cache-Control', 'public, max-age=60, stale-while-revalidate=30')
->setEtag(sha1($content));Tabii gerçek dünyada ETagi sadece içerikten değil, versiyon numaranızdan, güncelleme zamanından veya veritabanı satırlarının checksumlarından da türetebilirsiniz. Önemli olan, içerik değiştiğinde ETagin de değişmesini sağlamak.
Laravel prod ortam optimizasyonu ile HTTP cachei birlikte düşünmek isterseniz, Laravel prod ortam optimizasyon rehberi bu yazının iyi bir tamamlayıcısı olacaktır.
SPA Projeleri (React, Vue, Angular) İçin Önbellek Kuralları
SPA dünyasında önbellekleme stratejisi WordPress veya klasik Laravel uygulamalarından biraz farklı. Çünkü çoğu zaman tek bir index.html dosyası ve onun referans verdiği büyük JS ve CSS bundleları üzerinden çalışıyorsunuz. Ayrıca API istekleri genelde ayrı bir origin veya alt yol üzerinden servis ediliyor.
index.html için kısa süreli fakat kontrollü cache
SPA projelerinde index.html, uygulamanızın giriş noktası ve çoğu zaman çok küçük bir dosya. Bu dosyanın agresif şekilde cachelenmesi, yeni deploylardan sonra kullanıcılara eski versiyonun kalmasını sağlar. Bu yüzden genelde şu yaklaşım tercih edilir:
- Cache-Control no-cache veya max-age=60 gibi kısa bir süre
- ETag veya Last-Modified ile koşullu istek desteği
- CDN tarafında HTML cachei devre dışı bırakmak veya çok kısa tutmak
no-cache kullanıldığında saklanan index.html yeniden kullanılmadan önce doğrulanır. max-age=60 seçildiğinde ise henüz taze olan eski kopya yaklaşık bir dakikaya kadar kullanılabilir. Yeni JS dosyalarına geçiş, güncel index.html alındığında gerçekleşir; açık bir sekme kendiliğinden yenilenmez. Güncel HTML ile yeni varlıkları birlikte yayımlayın; önbellekteki HTML veya açık sekmeler eski dosyalara başvurabildiği sürece önceki varlık sürümlerini de erişilebilir tutun. Bu, sonradan yüklenen JS parçaları için de gereklidir.
Hashli JS ve CSS dosyaları için agresif cache
Build sürecinde üretilen app.7c3f9a2d.js veya vendor.19b5c811.css gibi hashli dosyalar için tam tersine, mümkün olan en agresif cache politikasını uygulamalısınız:
- Cache-Control public, max-age=31536000, immutable
- CDN seviyesinde de aynı veya daha uzun süre
- Versiyon değişikliğini sadece dosya ismine bırakarak cache busting sağlamak
Dosyalar önbellekte kaldığı ve hashleri değişmediği sürece tekrar ziyaretlerde büyük JS dosyalarının yeniden indirilmesi önlenebilir. Yeni sürümde değişen dosyalar yeniden alınır. Bu yaklaşım HTML yanıtının TTFB’sini doğrudan azaltmaz; FCP ve LCP üzerindeki kazanım, bu dosyaların yükleme yolundaki rolüne bağlıdır.
Service Worker, offline cache ve CDN uyumu
Eğer PWA özellikleri kullanıyor ve service worker ile offline cache yapıyorsanız, HTTP seviyesindeki Cache-Control kurallarınızla çakışmayacak bir mimari kurmanız gerekir. Service workerın Cache API üzerinden yönettiği kayıtlar için HTTP başlıkları tek başına saklama ve silme politikası oluşturmaz; kullanıcıya özel yanıtların kaydedilmemesi ve eski sürümlerin temizlenmesi worker mantığında da ele alınmalıdır. Genel öneri şu şekildedir:
- Service worker scripti ve manifest dosyası için kısa süreli cache ve ETag
- Service workerın network-first, cache-first veya stale-while-revalidate stratejilerini bilinçli seçmek
- CDN tarafında HTML ve service worker için cache bypass kuralları tanımlamak
SPA projelerini aynı alan adında API ile birlikte yayınlama konusu da cache davranışını etkiler. Bu senaryoyu daha detaylı anlattığımız React, Vue ve Angular SPAleri aynı alan adında API ile host etme rehberinde Nginx yönlendirme ve SSL mimarisine ek olarak, cache key ve path bazlı kurallara da değinmiştik.
CDN ile Origin Önbelleğini Uyumlu Hale Getirmek
Tarayıcı ve CDN önbelleği çoğu zaman aynı Cache-Control başlıklarına baksa da, davranışları ve öncelikleri farklıdır. Origin sunucunuzda güzel ayarlar yapıp CDN düzeyinde bunları yanlış override ederseniz, çok kafa karıştırıcı sonuçlarla karşılaşabilirsiniz.
CDNlerin hangi isteği hangi cache girdisi ile eşleştireceğini belirleyen şey cache keydir. Tipik olarak şu parçaları içerir:
- Host (alan adı)
- Path (istek yolu)
- Sorgu parametreleri (query string) – hepsi veya seçili olanlar
- Yapılandırmaya göre bazı headerlar (örneğin Accept-Encoding); Authorization değerinin varsayılan olarak anahtara katıldığını varsaymayın
WordPress ve WooCommerce sitelerinde en kritik nokta, kullanıcıya özel yanıtların ortak önbelleğe girmemesidir. Genellikle login olmuş kullanıcıları ve sepet içeren oturumları cache dışında bırakmak için, belirli cookie adlarına göre bypass kuralları yazılır. Örneğin:
- Varsayılan wordpress_logged_in_ önekiyle başlayan oturum çerezi varsa HTML cache bypass; LOGGED_IN_COOKIE özelleştirildiyse gerçek adı kontrol edin
- woocommerce_cart_hash veya woocommerce_items_in_cart varsa cache bypass
- Bu adlar tam bir istisna listesi değildir. Diğer oturum çerezlerini, mağazaya özel sepet/ödeme/hesap yollarını, dinamik/API uç noktalarını ve sepet veya oturum durumunu değiştiren sorgu parametreli istekleri de değerlendirin.
- Hem origin tam sayfa önbelleğinde hem CDN’de bypass, saklanmış yanıtın kullanımını ve kişiselleştirilmiş yanıtın saklanmasını engellemelidir. Oturum oluşturan yanıtları da ortak önbelleğe almayın ve bunlara public HTML politikasını uygulamayın.
Benzer şekilde, Laravel tabanlı bir SaaS uygulamasında Authorization headerı içeren isteklerin CDN seviyesinde cachelenmemesini istersiniz. Kullanıcıya özel yanıtlar için private veya no-store politikası ve Authorization içeren istekler için CDN bypass kuralı kullanabilirsiniz. Vary: Authorization tek başına önbelleğe almayı engellemez.
Origin ve CDN arasında rol dağılımı
DCHost ortamında tipik olarak şu rol dağılımını öneriyoruz:
- Origin (Nginx, Apache veya uygulama): Doğru Cache-Control, ETag, Last-Modified ve Vary başlıklarını üretir. Statik dosyalar için uzun süreli, HTML ve API için daha kontrollü süreler belirler.
- CDN: Origin başlıklarını dikkate alacak şekilde yapılandırılmalı; desteklenen başlıklar ve bunları geçersiz kılan edge kuralları kontrol edilmelidir. Kritik yollar için ayrıca önbellek istisnaları tanımlanır. Örneğin wp-admin altındaki tüm yolları kesinlikle cachelememek, login ve checkout sayfalarını HTML cache dışında bırakmak gibi.
CDN seçimi ve maliyet optimizasyonu tarafında daha derin bir bakışa ihtiyacınız varsa, CDN trafik maliyetlerini kontrol altına alma rehberinde origin pull, cache hit oranı ve bölgesel fiyatlandırma konularını detaylı ele almıştık. Oradaki önerileri, bu yazıdaki HTTP önbellek stratejisi ile birleştirdiğinizde hem performans hem de fatura tarafında dengeli bir yapı kurabilirsiniz.
Örnek Önbellekleme Senaryoları: WordPress, Laravel API ve SPA
Üç örnek senaryoyu, içerik türüne göre uyarlanabilecek önbellek kuralları ile özetleyelim.
1. Klasik blog veya kurumsal WordPress sitesi
- İçeriği değiştiğinde URL’si de değişen, herkese açık statik varlıklar (wp-content, wp-includes altındaki css, js, img, fonts): public, max-age=2592000 veya 31536000, immutable. Aynı URL altında güncellenen dosyalara bu uzun süreli kuralı uygulamayın.
- Anonim ziyaretçilere aynı içeriği sunan HTML sayfalar (ana sayfa, yazı, kategori): sunucu tarafında tam sayfa cache 60–300 saniye, tarayıcı tarafında kısa max-age (60–120 saniye) veya no-cache. Oturum açmış kullanıcılara özel yanıtları ve varsa sepet, ödeme, hesap sayfalarını tam sayfa ve CDN önbelleğinden hariç tutun.
- Yönetim paneli, wp-admin ve wp-login.php: no-store, no-cache, Pragma no-cache ve CDN seviyesinde cache bypass
2. Laravel tabanlı API + admin panel
- İçerik hashli URL’lerle sunulan, herkese açık statik assetler (build klasörü): public, max-age=31536000, immutable
- Herkese aynı yanıtı döndüren genel GET uç noktaları (ürün listeleri, sabit içerikler): public; max-age için 60–300 saniye aralığından uygun bir süre seçimi ve ETag ile koşullu isteklerde 304 desteği
- Auth gerektiren GET uç noktaları: hassas yanıtlar için private, no-store. Hassas olmayan ve tarayıcıda saklanmasına izin verilen yanıtlar için ayrı bir seçenek olarak private ve kısa max-age
- Admin panelin kullanıcıya özel HTML ve JS yanıtları: private, no-store; CDN’de sunuluyorsa ilgili yollar için cache bypass. Herkese açık, içerik hashli ortak JS dosyaları statik asset kuralını izleyebilir.
3. SPA frontend + ayrı API sunucusu
- index.html: no-cache veya max-age=60, ETag desteği
- Hashli JS, CSS, font ve imajlar: public, max-age=31536000, immutable
- API GET uç noktaları: herkese aynı yanıtı döndüren içerikler için kısa süreli public cache; tarayıcıda saklanmasına izin verilen kullanıcıya özel yanıtlar için private + ETag
- Login ve saklanmaması gereken hassas kullanıcı verilerini dönen uç noktalar: no-store ve CDN cache bypass
Bu senaryoların tamamında ortak nokta şu: Önbellekleme stratejisi sadece bir header eklemekten ibaret değil. Uygulama katmanı, web sunucusu, CDN ve tarayıcı birlikte düşünülüyor. Yeni bir proje göçü veya kapasite planlamasında bu dört katmanın kuralları birlikte değerlendirilmelidir.
Sonuç: HTTP Önbelleği Doğru Kurulduğunda Ne Kazanırsınız
HTTP Cache-Control başlıkları, ETag ve CDN önbellek kuralları doğru kurgulandığında kullanıcıların bekleme süresi, sunucu kaynak kullanımı ve altyapı maliyeti azalabilir. Kazanımın büyüklüğü önbellek isabet oranına, içerik türüne, trafik dağılımına ve fiyatlandırmaya bağlıdır. WordPress tarafında sürümlenmiş statik varlıkları uzun süreli cacheleyip anonim ziyaretçilere sunulan HTML için tam sayfa cache kurmak, aynı donanımın karşılayabildiği trafiği artırabilir. Laravel ve SPA projelerinde ise hashli assetler için agresif cache, index.html ve API cevapları için dengeli bir stratejiyle birleştiğinde, yeni deploylarda içerik güncelliğini korumaya ve pik trafikte origin yükünü azaltmaya yardımcı olabilir.
Buradan sonra atabileceğiniz en mantıklı adım, mevcut sitenizin HTTP başlıklarını ve CDN kurallarını gözden geçirmek. Tarayıcı tarafında hangi dosya ne kadar süre cacheleniyor, CDN katmanında hangi pathler HTML cacheleniyor, login veya ödeme sayfaları güvenli mi; hepsini tek tek kontrol edin. Altyapı seçerken VPS ve dedicated sunucu seçeneklerini kaynak kapasitesi, trafik ücretleri ve web sunucusu ayarları üzerindeki kontrol açısından değerlendirin. Seçilen planda HTTP başlıklarını ve CDN kurallarını kimin yöneteceğini netleştirin.





