Teknoloji

DNS over HTTPS (DoH) ve DNS over TLS (DoT) Nedir?

DNS Trafiğinin Gizliliği Neden Önemli?

HTTPS, güçlü şifreler ve iki adımlı doğrulama farklı güvenlik ihtiyaçlarını karşılar; ancak DNS trafiğinin gizliliğini kendiliğinden sağlamaz. Tarayıcı çubuğuna bir alan adı yazdığınızda, adres önbellekten çözülemiyorsa DNS sorgusu gerekebilir. Klasik UDP/53 veya TCP/53 DNS trafiği şifrelenmez. Bu trafiği okuyabilen biri, sorguladığınız alan adlarını görebilir ve kullandığınız siteler, API’ler veya hizmetler hakkında çıkarım yapabilir; DNS sorgusu tek başına bir siteyi ziyaret ettiğinizi kanıtlamaz.

Web uygulamasında HSTS, güçlü TLS ayarları, WAF ve rate limiting kullanılması, DNS trafiğinin de şifrelendiği anlamına gelmez. DNS hâlâ klasik UDP/53 veya TCP/53 üzerinden taşınıyorsa, trafiğe erişebilenler sorguları okuyabilir; yol üzerindeki saldırganlar yanıtları değiştirmeye çalışabilir. DNS over HTTPS (DoH) ve DNS over TLS (DoT) tam da bu noktada devreye giriyor. Bu iki teknoloji, istemci ile seçilen çözümleyici arasındaki DNS trafiğini TLS ile korur. Sunucu kimliği doğru doğrulandığında, bu bağlantıdaki sorgu içeriklerinin okunmasını ve değiştirilmesini önler; çözümleyiciden sonraki DNS trafiğini kendiliğinden şifrelemez.

Bu yazıda DoH ve DoT’un ne olduğunu, nasıl çalıştığını, hangi saldırılara karşı koruma sağladığını ve DCHost üzerinde yönettiğiniz hosting, VPS, dedicated sunucu veya colocation altyapınıza pratikte ne ifade ettiğini adım adım konuşacağız. Ayrıca kendi DoH/DoT resolver’ınızı kurmak istediğinizde dikkat etmeniz gereken mimari ayrıntılara da değineceğiz.

DNS Temelleri: Üstüne Ne Eklediğimizi Bilmek

DoH ve DoT’u anlamak için önce klasik DNS’in nasıl çalıştığını kafada netleştirmek gerekiyor. DNS’i zaten kullanıyorsunuz ancak çoğu zaman farkında olmadan.

Detaylı bir hatırlatma isteyenler için şu rehber iyi bir temel sunuyor: A, AAAA, CNAME, MX, TXT ve SRV kayıtlarının ne işe yaradığını anlattığımız DNS kayıtları rehberi. Buradaki mekanizma özetle şöyle işler:

  • İstemci (tarayıcı, sunucu, uygulama) bir alan adı için DNS sorgusu üretir.
  • Klasik DNS kullanımında bu sorgu genellikle UDP/53 veya TCP/53 üzerinden çözümleyici DNS sunucusuna gider.
  • Çözümleyici, geçerli bir önbellek yanıtı varsa onu kullanır; yoksa gerekli kök, TLD ve yetkili (authoritative) DNS sunucularına sorar veya sorguyu bir üst çözümleyiciye iletir. Adres sorgusunda bulduğu IP adresini, diğer sorgu türlerinde ilgili DNS yanıtını istemciye döndürür.

Klasik DNS, taşıma şifrelemesi olmadan çalışır. İlgili ağ yolundaki trafiğe erişebilen ISS, Wi‑Fi yöneticisi veya saldırgan paketleri okuyabilir; yol üzerindeki bir saldırgan bunları değiştirmeye de çalışabilir. DNSSEC gibi teknolojiler, yanıtın yetkili kaynaktan gelip gelmediğini kriptografik olarak doğrulamaya odaklanır; ancak sorgunun kendisi hâlâ şifresiz taşınır. DNSSEC’i detaylı incelemek isterseniz DNSSEC nedir ve alan adınız için nasıl etkinleştirilir rehberimize göz atabilirsiniz.

DoH ve DoT tam bu noktaya ek bir katman getiriyor: istemci ile çözümleyici arasındaki DNS trafiğini TLS ile sarmalamak.

DNS over HTTPS (DoH) Nedir?

DNS over HTTPS, adından da anlaşılacağı üzere, DNS sorgularını klasik UDP/53 yerine HTTPS üzerinden taşıyan bir protokoldür. Yani tarayıcınız veya işletim sisteminiz, DNS sorgusunu bir HTTPS isteğiyle sunucuya gönderir, yanıtı yine HTTPS üzerinden alır. Dışarıdan bakıldığında bu trafik, sıradan bir HTTPS isteği gibi görünür.

DoH’un Çalışma Mantığı

Tipik bir DoH akışını sadeleştirirsek:

  1. İstemci, DoH kullanan bir DNS çözümleyici adresi (örn. https://dnsserver.example.net/dns-query) bilir.
  2. RFC 8484 kapsamında istemci ve sunucu, application/dns-message türündeki ikili DNS wire formatını desteklemelidir. GET isteğinde DNS mesajı base64url ile kodlanarak dns parametresinde; POST isteğinde ise istek gövdesinde taşınır. Bazı sağlayıcıların JSON API’leri de vardır, ancak bunlar için ortak bir IETF JSON şeması tanımlanmamıştır; sağlayıcının belgeleri kontrol edilmeli ve standart wire formatıyla eşdeğer bir protokol seçeneği sayılmamalıdır.
  3. Bu istek, TLS ile şifrelenmiş HTTPS bağlantısı üzerinden, genellikle 443 numaralı porttan gider.
  4. DoH sunucusu isteği çözer, DNS yanıtını yine HTTPS gövdesi içinde geri yollar.

Buradaki kritik nokta, istemci ile DoH çözümleyicisi arasındaki DNS içeriğinin (sorgu ve yanıt) TLS ile gizlenmesidir. TLS bağlantısını sonlandırmayan pasif bir ağ gözlemcisi sorgulanan alan adını bu içerikten doğrudan okuyamaz; ancak çözümleyicinin IP adresini, trafik boyutlarını ve zamanlamasını görebilir.

DoH’un Avantajları

  • Gizlilik: Açık Wi‑Fi veya kurumsal ağda, TLS bağlantısını sonlandırmayan gözlemcilerin DNS sorgu içeriklerini doğrudan okumasını engeller.
  • Sansür ve manipülasyona direnç: DNS sorgularının içerik temelli filtrelenmesini zorlaştırır, sahte cevap enjekte etmeyi güçleştirir.
  • HTTPS altyapısından yararlanma: HTTP/2 ve HTTP/3’ün çoklama özellikleri ile bağlantıların yeniden kullanılması iyi performans sağlayabilir.
  • Port temelli ayrımın sınırlılığı: 443 portunun kullanılması, yalnızca port numarasına bakarak DoH’u diğer HTTPS trafiğinden ayırmayı zorlaştırır. Bilinen çözümleyici adresleri veya trafik analizi yine ayrım ve engelleme için kullanılabilir.

DoH’un Sınırlamaları

  • Merkeziyet riski: Tüm DNS trafiğinizi tek bir harici DoH sunucusunda toplarsanız, sorgu içeriklerini yerel ağdan gizlerken bu sağlayıcının görmesine izin vermiş olursunuz; sağlayıcının loglama ve veri kullanım politikaları önem kazanır.
  • Kurumsal politika zorlukları: Kurumsal ağlar, iç DNS bölgeleri ve loglama politikalarını yönetmekte zorlanabilir; çünkü istemciler kendileri dışarıdaki bir DoH sunucusuna çıkabilir.
  • Gecikme: Her sorgu için yeni bağlantı kurulması, TLS el sıkışması ve HTTP işleme yükü nedeniyle DNS çözümlemesini yavaşlatabilir. Bu gecikme, DNS aşamasını içeren ilk bayta kadar geçen süre (TTFB) ölçümlerine de yansıyabilir; etkisi bağlantıların yeniden kullanımına, önbelleğe ve ölçüm yöntemine bağlıdır.

DNS over TLS (DoT) Nedir?

DNS over TLS, DNS trafiğini doğrudan TLS tüneli içine alan bir başka şifreli DNS yöntemidir. DoH’tan farkı, HTTP katmanını kullanmamasıdır. DNS protokolünün kendisi, TCP üzerinde TLS ile sarılır ve genellikle 853 numaralı port üzerinden çalışır.

DoT’un Çalışma Mantığı

Basitleştirirsek:

  1. İstemci, DoT destekleyen bir çözümleyici DNS sunucusunun IP adresini ve portunu (çoğunlukla 853) bilir.
  2. Arada TLS el sıkışması yapılır. Aktif araya girme saldırılarına karşı koruma için istemci, sunucu kimliğini yapılandırılmış güven bilgileriyle doğrulamalıdır; yalnızca IP adresi ve portu bilmek yeterli değildir.
  3. İstemci DNS sorgularını bu TLS tüneli üzerinden klasik DNS wire formatıyla gönderir.
  4. Sunucu yanıtı yine aynı tünelden geri yollar.

DoT, destekleyen işletim sistemlerinde veya ağ geçitlerinde (örneğin router’larda) kullanılabilir. HTTP katmanı gerektirmemesi ve ayrı bir port kullanması, bazı ağlarda yapılandırma ve erişim politikalarını daha açık biçimde tanımlamayı sağlayabilir.

DoH ve DoT Arasındaki Farklar

ÖzellikDNS over HTTPS (DoH)DNS over TLS (DoT)
Taşıma YöntemiHTTPS (örneğin HTTP/2 veya HTTP/3)TCP üzerinde TLS
Varsayılan Port443853
Porttan Ayırt Edilebilirlik443 tek başına diğer HTTPS trafiğinden ayırmaz853 kullanımı DoT bağlantısını belirginleştirir
Örnek Kullanım AlanlarıTarayıcılar, uygulamalar, destekleyen sistemler ve ağ geçitleriDestekleyen uygulamalar, işletim sistemleri ve ağ geçitleri
Politika YönetimiPort kuralına ek olarak istemci politikaları ve çözümleyici adresleri değerlendirilirAyrı port üzerinden erişim kuralı tanımlamak daha kolaydır; sorgu içeriği yine şifrelidir

Özetle, seçim yalnızca uygulama seviyesi veya ağ seviyesi ayrımına dayanmaz: DoH ve DoT, destekleyen istemcilerde ve ağ geçitlerinde kullanılabilir. İstemci desteğini, kurum politikalarını, çözümleyiciye erişimi ve bağlantı hatasında izlenecek davranışı birlikte değerlendirin; hiçbir yöntem engelleri aşmayı garanti etmez.

Gizlilik Perspektifi: Kim Ne Görebiliyor?

Şifreli DNS konuşurken en çok karıştırılan noktalardan biri, kimin neyi görebildiği. DoH/DoT kullandığınızda nelerin gizlendiğini ve nelerin hâlâ görünür kaldığını netleştirelim.

  • Pasif ağ gözlemcisinden gizlenen: DoH/DoT bağlantısındaki sorgulanan alan adları, DNS yanıtları ve TTL gibi içerikler. Seçilen çözümleyici bu içerikleri görebilir.
  • DoH/DoT’un gizlemediği: Bağlandığınız IP adresleri, paket boyutları ve zamanlama bilgisi. Sonraki web bağlantılarında ECH kullanılmıyorsa TLS ClientHello içindeki SNI alanı da hedef alan adını açığa çıkarabilir.

Yani TLS bağlantısını sonlandırmayan ISS veya ağ yöneticisi, hangi DoH/DoT sunucusuna bağlandığınızı görmeye devam eder; ancak bu sunucuya sorduğunuz alan adlarını DNS içeriğinden doğrudan okuyamaz. Öte yandan, sonrasında bağlandığınız web sitelerinin IP adresleri yine trafiğe yansır. TLS 1.3 tek başına SNI’yi gizlemez; ECH bu bilgiyi korumaya yardımcı olabilir, fakat hedef IP adresini gizlemez.

KVKK ve GDPR açısından, kimliği belirli veya belirlenebilir bir gerçek kişiyle ilişkilendirilebilen DNS logları kişisel veri niteliği taşıyabilir. DCHost tarafında hosting ve e-posta altyapısında log saklama süreleri ile KVKK ve GDPR uyumlu hosting stratejisi yazılarında detaylandırdığımız gibi, hangi logu ne kadar tuttuğunuz, kimin erişebildiği, nerede sakladığınız hukuki olarak önemli. DoH/DoT logları kendiliğinden taşımaz veya silmez. Harici bir çözümleyici kullanıldığında yerel ağın sorgu içeriğine görünürlüğü azalır; seçilen çözümleyici ise sorguları kendi politikasına göre kaydedebilir.

Güvenlik Perspektifi: Hangi Problemi Çözer, Hangisini Çözmez?

DoH/DoT çoğu zaman “DNS güvenliği” başlığı altında anlatılır; ama hangi riskleri azalttığı, hangilerine dokunmadığı net olmalı.

Çözdüğü veya Azalttığı Riskler

  • Pasif izleme: Aynı ağa bağlı bir saldırgan, doğrulanmış TLS bağlantısıyla taşınan DNS sorgularının içeriğini doğrudan okuyamaz. Ancak hedef IP adresleri gibi diğer trafik bilgileri, ziyaret edilen hizmetler hakkında ipucu verebilir.
  • DNS spoofing / poisoning (bazı senaryolar): ISS tarafında veya aradaki bir cihazda DNS yanıtına müdahale edilmesine karşı, çözümleyicinin kimliğinin doğrulandığı TLS bağlantısı koruma sağlar. Bu koruma istemci ile çözümleyici arasındaki bağlantıyla sınırlıdır; çözümleyicinin hatalı veya değiştirilmiş veri döndürmesini tek başına önlemez.

Çözmediği Riskler

  • Zararlı sitenin kendisi: DNS trafiği şifreli olsa da, ziyaret ettiğiniz sitenin zararlı olup olmadığı değişmez. İstemci tarafında antivirüs ve tarayıcı korumaları ayrı önlemlerdir; WAF ise koruduğu web uygulamasına gelen istekleri filtreler.
  • İçerik filtreleme: DNS tabanlı aile veya kurum filtreleri, istemci farklı bir DoH çözümleyicisi kullanırsa atlatılabilir. Bu durum, DNS’ten bağımsız URL veya uç nokta filtrelerinin de otomatik olarak atlatıldığı anlamına gelmez.
  • Yetkili DNS sunucusuna saldırı: DoH/DoT, authoritative DNS sunucunuzu DDoS’a veya zone transfer sızıntılarına karşı korumaz; bunlar için ayrı tedbirler gerekir.

Buradan önemli bir sonuç çıkıyor: DoH/DoT, DNSSEC’in alternatifi değil, tamamlayıcısıdır. DNSSEC, imzalı DNS verisinin kaynağını ve bütünlüğünü doğrulamaya yarar; kayıtların içerik olarak doğru veya güvenli olduğunu garanti etmez. DoH/DoT ise istemci ile çözümleyici arasındaki DNS içeriğini şifreler ve aktarım sırasında korur. Güçlü bir DNS güvenlik mimarisinde ikisini birlikte düşünmek mantıklıdır.

Hosting ve Sunucu Altyapısına Etkileri

Gelelim DCHost perspektifinde bizi en çok ilgilendiren kısma: DoH/DoT’un hosting, VPS, dedicated sunucu ve colocation altyapılarına etkisi.

1. paylaşımlı hosting ve Web Siteleri Açısından

Paylaşımlı hosting kullanan tipik bir web sitesi sahibi için DoH/DoT, ilk bakışta “istemci tarafı”nda gerçekleşen bir yenilik gibi görünebilir. Fakat dolaylı etkileri var:

  • CDN ve coğrafi yönlendirme: DNS tabanlı coğrafi yönlendirme, çözümleyicinin konumundan ve varsa EDNS Client Subnet bilgisinden etkilenebilir. Çözümleyicinin bu bilgiyi gönderip göndermemesi DoH/DoT’un zorunlu bir özelliği değil, ayrı bir politika tercihidir. Çözümleyici değişikliği bu nedenle seçilen CDN düğümünü etkileyebilir; her zaman daha uzak bir düğüm seçileceği anlamına gelmez. Bu durumu, DNS yayılım süresi rehberiyle birlikte değerlendirirken önbellek süresi ile coğrafi yönlendirme kararını ayrı ele alın.
  • Hata teşhisi: DNS kaynaklı bir sorun yaşandığında, kullanıcının tarayıcısı veya işletim sistemi harici bir DoH sağlayıcısına gidiyorsa, siz hosting tarafında nameserver’larınızı doğru görseniz bile, kullanıcı farklı bir kaynaktan sorun yaşıyor olabilir. Destek süreçlerinde “hangi DNS’i kullanıyorsunuz?” sorusu önemlidir.

2. VPS ve Dedicated Sunucularda DNS Mimarisi

VPS veya dedicated sunucu kullandığınızda, elinizde çok daha esnek bir alan olur. Kendi DNS çözümleyicinizi kurabilir, DoT/DoH destekleyen bir DNS cache sunucusu ayağa kaldırabilir ve iç DNS sorgularınızı bu sunucuya yönlendirebilirsiniz.

DCHost üzerinde yönettiğiniz bir VPS/dedicated sunucuda tipik bir senaryo şöyle olabilir:

  • Sunucu üzerinde yerel bir caching resolver çalıştırırsınız.
  • Bu resolver’ı, sorguları bir üst çözümleyiciye doğrulanmış DoT bağlantısıyla iletecek ve şifresiz DNS’e geri dönmeyecek şekilde yapılandırırsınız. Böylece bu iki çözümleyici arasındaki DNS trafiği şifrelenir.
  • Uygulamalarınız (web sunucuları, API’ler, arka plan işler) bu yerel resolver’i kullanır; önbellekten yanıtlanan sorgularda gecikme azalabilir ve üst çözümleyiciye giden DNS trafiği aktarım sırasında korunur.

Bu mimari, yerel resolver ile üst çözümleyici arasındaki bağlantıda DoT’un gizlilik avantajını sağlarken önbellek ve bağlantı yönetimini de sizin kontrolünüze bırakır; performans artışı garanti değildir. DNS çözümleme sürelerini, önbellek isabet oranını ve bağlantı hatalarını izleyin. Web performansına etkisini değerlendirirken TTFB ve genel sayfa hızını doğru ölçmeyi anlattığımız rehberden yararlanın; DNS süresini diğer bağlantı ve sunucu işleme sürelerinden ayırın.

3. Kurumsal Ağlar, Ajanslar ve Çoklu Müşteri Mimarileri

Ajanslar, SaaS sağlayıcıları veya çok kiracılı yapılar için DNS, sadece “alan adını IP’ye çeviren mekanizma” değil; aynı zamanda erişim politikalarını, iç/dış bölge ayrımını ve loglamayı yönettikleri kritik bir katmandır. DoH/DoT burada iki ucu keskin bıçak olabilir:

  • Artı: Müşteri tarafında, özellikle uzaktan çalışan ekipler ve ev-ofis bağlantıları için şifreli DNS, sorgulanan alan adlarının ISS veya misafir Wi‑Fi ağı tarafından doğrudan okunmasını engeller. Uygulama verilerini korumak için ayrıca HTTPS gibi uygun taşıma güvenliği gerekir.
  • Eksi: Kurumsal ağ içinde istemciler kendi başlarına dış DoH hizmetlerine giderse, iç DNS adları çözümlenemeyebilir veya split-horizon yapısındaki iç yanıtlar yerine dış yanıtlar alınabilir; DNS tabanlı filtreleme ve ağdaki DNS sorgu logları da devre dışı kalabilir. intranet.local gibi .local adları ise mDNS için özel kullanım alanındadır; kurumsal unicast DNS örneği olarak düşünülmemelidir.

Bu nedenle, DCHost olarak önerimiz, kurumsal yapılarda merkezî, kurumsal bir DoT/DoH çözümleyici ayarlayıp istemcileri buna yönlendirmek; rastgele harici DoH kullanımını ise politika düzeyinde kontrol etmektir.

Örnek Senaryolar: Hangi Durumda DoH/DoT Mantıklı?

Senaryo 1: Freelance Geliştirici ve Kamusal Wi‑Fi

Kamusal Wi‑Fi üzerinden müşteri projeleri üzerinde çalışan bir freelance geliştiriciyi düşünün. Ağın kim tarafından nasıl yönetildiğini bilmiyorsa, şifreli DNS kullanmak panel, staging ve API hizmetlerinin alan adlarının DNS sorgularından okunmasını önler. DNS sorguları URL yollarını içermez; bağlantının hedef IP’si gibi diğer bilgiler ise görünür kalabilir. DNS’i de tünelden geçiren bir VPN yerel ağa karşı zaten koruma sağlar; DoH/DoT’nin ek katkısı, VPN çıkışı ile seçilen çözümleyici arasındaki DNS bağlantısını da şifreleyebilmesidir.

Senaryo 2: E‑Ticaret Sitesi ve Çoklu Sunucu Mimarisi

Orta ölçekli bir e‑ticaret sitesini, DCHost üzerinde birkaç VPS ve/veya dedicated sunucu ile çalıştırdığınızı düşünün. Uygulama sunucuları, veritabanı replikaları, cache katmanı ve harici servislerle konuşan cron job’larınız var. Burada, tüm sunucuların merkezî bir DoT destekli resolver kullanması:

  • DNS sorgularının, merkezî resolver’dan üst çözümleyiciye doğrulanmış DoT ile iletildiğinde bu bağlantıda gizli ve bütünlüklü taşınmasını sağlar; sunucular ile merkezî resolver arasındaki bağlantının korunması ayrıca gerekir,
  • Korunan bağlantı üzerindeki DNS tabanlı MITM risklerini azaltır,
  • Tek bir noktada DNS loglarını izleyip anomali tespiti yapmanızı kolaylaştırır.

Böylece hem güvenliği artırır hem de olası bir DNS sorunu olduğunda hangi katmanda aksama yaşandığını daha rahat teşhis edersiniz.

Senaryo 3: Ajans ve Onlarca Müşteri Sitesi

Bir ajans olarak DCHost üzerinde onlarca WordPress ve e‑ticaret sitesini yönetiyorsanız, müşterilerinizin kendi lokal ağlarında ne tür DNS politikaları olduğuna hâkim olmayabilirsiniz. Bazı müşteriler kurumsal filtreler, bazıları ise agresif antivirus yazılımları kullanıyor olabilir. Bu durumda, kendi tarafınızda DNS’i sağlam kurmak kadar, ajanslar için DNS ve alan adı erişim yönetimi rehberimizde anlattığımız gibi, alan adlarını ve nameserver’ları da kontrollü yönetmek önemlidir. DoH/DoT burada, özellikle ajans içi ofis ağınızda çalışan ekipler için ek bir gizlilik katmanı sunabilir.

DoH/DoT Kullanırken Dikkat Etmeniz Gereken Noktalar

1. Gözlemlenebilirlik ve Loglama

DoH/DoT devreye girdiğinde, ağ cihazlarınızın (firewall, IDS/IPS, proxy) gördüğü DNS verisi azalır. Bu, gizlilik için güzel; fakat güvenlik izleme için zorlayıcı olabilir. Eğer kendi DoH/DoT resolver’ınızı kuruyorsanız:

  • DNS sorgu loglarını KVKK/GDPR uyumlu şekilde, sınırlı sürelerle saklayın.
  • Loglara sadece yetkili kişilerin erişebildiğinden emin olun.
  • Anomali tespiti (çok sayıda NXDOMAIN, şüpheli domain’ler) için temel alarmlar kurun.

2. Performans ve Önbellek Kullanımı

Her DNS sorgusu için ayrı TLS el sıkışması yaparsanız, özellikle yüksek trafiğe sahip uygulamalarda ek gecikme ve işlem yükü oluşabilir. DoH için HTTP bağlantılarının, DoT için ise TLS bağlantılarının yeniden kullanılması önemlidir. Burada üç kritik nokta var:

  • Keep‑alive: Hem DoH hem DoT için uzun ömürlü bağlantılar kullanmaya çalışın.
  • Önbellekleme: Resolver önbelleğini iş yüküne göre boyutlandırın; TTL’lere ve kullanılan yazılımın DNS standartlarına uygun önbellekleme davranışına dikkat edin.
  • Yerel resolver: Uygulamalarınızın, OS seviyesinde yerel bir resolver’a (ör. 127.0.0.1) soru sorması, yanıt önbellekteyse DNS gecikmesini azaltabilir. Önbellek kaçırmalarında üst çözümleyiciye erişim süresi de belirleyicidir.

3. Kurumsal Politikalar ve Harici DoH Engelleme

Kurumsal ağlarda çoğu zaman içerik filtreleme, loglama ve yasal yükümlülükler nedeniyle DNS trafiğinin belirli bir yerden geçmesi istenir. Harici DoH servislerine doğrudan giden istemciler, bu politikayı by‑pass etmiş olur. Böyle durumlarda:

  • DNS erişimini ağ seviyesinde kurumun onayladığı çözümleyicilerle sınırlandırmak,
  • Tarayıcılarda ve işletim sistemlerinde kurumsal DoH/DoT endpoint’lerini policy ile dağıtmak,
  • Gerekirse 443 portunda bilinen DoH host’larına giden bağlantıları izlemek veya engellemek; ancak host listelerinin tüm harici DoH kullanımını kapsamayabileceğini hesaba katmak

gibi tedbirler alınabilir. Özetle amaç, şifreli DNS’i yasaklamak değil, yönetilebilir hâle getirmektir.

Kendi DoH/DoT Resolver’ınızı Kurmak: Yüksek Seviyeli Yol Haritası

Kendi DoH/DoT resolver’ınızı barındırmak için yönetim yetkisi, gerekli ağ erişimi ve sunucu planının kullanım koşulları değerlendirilmelidir. Yüksek seviyede izlenecek adımlar şöyle:

  1. Uygun bir VPS veya dedicated sunucu seçin: Kaynak ihtiyacı sorgu hacmine, önbellek boyutuna, DNSSEC doğrulamasına ve eşzamanlı şifreli bağlantılara bağlıdır. CPU, bellek ve ağ kapasitesini beklenen yüke göre boyutlandırın.
  2. DNS çözümleyici yazılımı kurun: Açık kaynak ve ticari pek çok DNS cache/recursive sunucu mevcut. Seçiminizde DNSSEC doğrulama, DoT/DoH desteği ve loglama seçeneklerini dikkate alın.
  3. TLS sertifikası alın: Klasik ns.example.com gibi bir host adına Let’s Encrypt veya kurumsal CA üzerinden sertifika çıkarın. Bu konuda Let’s Encrypt ile ücretsiz SSL sertifikası kurulum rehberimiz size iyi bir temel verecektir.
  4. DoT ve DoH endpoint’lerini yapılandırın: DoT için genellikle 853 portunu, DoH için ise /dns-query gibi bir endpoint’i kullanırsınız. HTTP/2 ve HTTP/3 desteğini mümkünse aktif edin.
  5. İstemcileri bu resolver’a yönlendirin: Sunucularınızın /etc/resolv.conf gibi klasik DNS ayarları ile şifreli DNS bağlantısını ayrı ele alın: yalnızca resolver IP’sini değiştirmek DoH/DoT’u etkinleştirmez. İstemcinin şifreli DNS desteğini veya yerel bir yönlendirici resolver’ı kullanarak uygun endpoint’i tanımlayın. Kurum içi kullanımda resolver erişimini yetkili istemcilerle sınırlandırın; herkese açık recursive hizmet bırakmayın.

Bu yaklaşım, istemci ile kendi resolver’ınız arasındaki DNS içeriğini şifreler ve resolver’ın işletimini size bırakır. Resolver’ın sonraki sorguları aynı korumaya otomatik olarak sahip değildir; bir üst çözümleyiciye yönlendiriyorsanız o sağlayıcı da sorguları görebilir.

Tarayıcı ve İşletim Sistemlerinde DoH/DoT Nasıl Aktif Edilir?

Her tarayıcının ve işletim sisteminin arayüzü farklı olduğu için tek tek ekran görüntüsü yerine, prensipleri anlatmak daha doğru olacak.

Modern Tarayıcılarda

  • DoH destekleyen tarayıcılarda Ayarlar / Gizlilik ve Güvenlik / DNS veya Güvenli DNS bölümlerinde “HTTPS üzerinden DNS” gibi seçenekler bulunabilir.
  • Otomatik sağlayıcı seçimi ve özel DoH URL’si tanımlama seçenekleri tarayıcıya göre değişir. “Otomatik” seçeneğinin nasıl sağlayıcı seçtiğini ve bağlantı hatasında şifresiz DNS’e dönüp dönmediğini kullanılan sürüm için değerlendirin.
  • Kurumsal ortamlarda, bu ayarlar genellikle policy (group policy, enterprise policy) ile merkezi olarak yönetilebilir.

İşletim Sistemlerinde

  • Masaüstü işletim sistemleri: Yerleşik şifreli DNS desteği ve ayar yöntemi sisteme ve sürüme göre değişir; ağ ayarları, yapılandırma profili veya ek resolver yazılımı gerekebilir.
  • Mobil işletim sistemleri: DoT hostname’i kabul eden bir Özel DNS (Private DNS) seçeneği varsa buradan yapılandırma yapılabilir; diğer sistemlerde yöntem farklı olabilir. Bu ayar tüm cihaz trafiğini değil, sistem çözümleyicisini kullanan DNS sorgularını korur; uygulamaların kendi DNS yolları olabilir.
  • Router ve gateway’ler: Bazı router’lar doğrudan DoT/DoH destekler. Destek yoksa uygun yazılım çalıştırabilen bir router üzerinde veya ayrı bir yerel cihazda yönlendirici resolver kullanılabilir.

DNS, Nameserver ve Taşıma Stratejileriyle Birlikte Düşünmek

DoH/DoT tek başına ele alınmamalı; alan adı, nameserver ve TTL stratejinizle birlikte planlanmalı. Örneğin Cloudflare DNS mi, hosting DNS’i mi kullanmanız gerektiğini tartıştığımız yazıda da anlattığımız gibi, hangi katmanda kontrol istediğiniz çok önemli.

Aynı şekilde, uygulama veya altyapı taşıması yaparken, DoH/DoT’u aktif kullanmanız TTL stratejileriyle zero‑downtime taşıma planlarınızda TTL değerlerinin anlamını değiştirmez; DoH/DoT, istemci ile çözümleyici arasındaki taşıma yöntemidir. Ancak çözümleyici de değişiyorsa farklı önbellek durumları ve davranışları, yeni kayıtların ne zaman görüldüğünü etkileyebilir.

DCHost Perspektifi: Nasıl Bir Yol Haritası Öneriyoruz?

DNS güvenliğini katmanlı bir yaklaşımla planlamak için şu yol haritasını kullanabilirsiniz:

  • Alan adınız için DNSSEC etkinleştirin: Doğru kurulmuş bir güven zinciriyle, doğrulama yapan çözümleyiciler DNS kayıtlarının kaynağını ve bütünlüğünü kriptografik olarak denetleyebilir.
  • Nameserver ve TTL stratejinizi netleştirin: Taşıma, failover ve bakım süreçlerinde nasıl davranacağınıza baştan karar verin.
  • Sunucu tarafında güvenli bir resolver kullanın: VPS veya dedicated sunucularınızda önbellekli bir resolver kullanın; sorguları bir üst çözümleyiciye yönlendiriyorsanız bu bağlantıda DoT veya DoH tercih edin.
  • Geliştirici ve yöneticiler için DoH/DoT profilini standardize edin: Özellikle yönetim panelleri ve SSH erişimi gibi kritik noktalarda kullanılan istemcilerin DNS gizliliği ve bütünlüğünü artırın.
  • Loglama ve KVKK/GDPR uyumunu birlikte düşünün: DNS loglarını nerede tuttuğunuzu, kimlerin eriştiğini ve ne kadar süre sakladığınızı yazılı hâle getirin.

Paylaşımlı hosting, VPS, dedicated sunucu veya colocation kullanmanızdan bağımsız olarak DNS güvenliği önemlidir. Yapabileceğiniz değişiklikler yönetim yetkinize; maliyet ve fayda ise seçilen mimariye ve işletim yüküne bağlıdır. Colocation senaryosunda da kendi yönettiğiniz sunucu veya ağ geçidinde şifreli DNS tasarlayabilirsiniz; fiziksel barındırma tek başına DNS trafiğini şifrelemez. Plan seçerken gerekli yönetim erişimini, ağ ve port kurallarını, kullanım koşullarını ve resolver işletiminin kimin sorumluluğunda olduğunu doğrulayın.

Özet ve Sonraki Adımlar

DNS over HTTPS (DoH) ve DNS over TLS (DoT), istemci ile çözümleyici arasındaki DNS trafiğini koruyan iki yöntemdir. Temel fark şudur: DoH, DNS sorgularını HTTPS üzerinden, örneğin HTTP/2 veya HTTP/3 kullanarak taşır; DoT ise DNS mesajlarını HTTP katmanı olmadan TCP üzerinde TLS ile, varsayılan olarak 853 portunda taşır. İkisi de doğru TLS doğrulamasıyla bu bağlantıdaki DNS içeriğini pasif ağ gözlemcilerinden gizler ve araya girme saldırılarına karşı korur; çözümleyicinin sorguları görmesini engellemez.

Ancak hiçbiri tek başına kapsamlı bir güvenlik çözümü değildir. DNSSEC, DNS verisinin kaynağını ve bütünlüğünü doğrulamaya yardımcı olur; uygulama TLS ayarları, WAF, loglama, yedekleme ve izleme ise farklı ihtiyaçlara yöneliktir. Bunlar DoH/DoT’un çalışmasının önkoşulu değil, ihtiyaca göre planlanacak ayrı güvenlik ve süreklilik katmanlarıdır. Şifreli DNS’i alan adı yönetimi, nameserver stratejisi, TTL planlaması ve güvenlik politikalarıyla birlikte değerlendirin.

Eğer siz de:

  • Kendi DoH/DoT resolver’ınızı uygun bir VPS veya dedicated sunucuda ayağa kaldırmak,
  • Mevcut hosting altyapınızda DNS güvenliğini katmanlı şekilde güçlendirmek,
  • KVKK/GDPR uyumlu log saklama ve DNS mimarisi tasarlamak

istiyorsanız, önce istemcilerin hangi çözümleyicileri kullandığını, hangi bağlantıların şifreli olduğunu ve DNS loglarının nerede tutulduğunu çıkarın. DNS kayıtları ve nameserver yapısını bu envanterden ayrı değerlendirin; ardından DoH/DoT stratejinizi yönetim yetkilerinize ve gizlilik gereksinimlerinize göre şekillendirin.

Sıkça Sorulan Sorular

DoH, DNS sorgularını HTTPS üzerinden, genellikle 443 portunda taşır. DoT ise HTTP katmanı kullanmadan TCP üzerinde TLS ile çalışır; varsayılan portu 853’tür. İkisi de destekleyen uygulama, işletim sistemi veya ağ geçitlerinde kullanılabilir. Doğru sunucu kimliği doğrulamasıyla istemci–çözümleyici bağlantısını korurlar; seçilen çözümleyicinin sorguları görmesini engellemezler.

Etki, kullanılan çözümleyiciye ve yapılandırmaya bağlıdır. Her sorguda yeni TLS bağlantısı kurulması gecikmeyi artırabilir; bağlantıların yeniden kullanılması ve TTL’lere uygun önbellekleme bu yükü azaltabilir. Çözümleyicinin konumu ve EDNS Client Subnet politikası, CDN’in coğrafi yönlendirmesini etkileyebilir; bu politika DoH/DoT’un zorunlu bir özelliği değildir. DoH/DoT kullanmak tek başına performans artışı sağlamaz.

İstemcilerin onaysız harici DoH sağlayıcılarına bağlanması, DNS tabanlı filtreleme ve ağdaki sorgu loglarını devre dışı bırakabilir; iç DNS adlarında veya split-horizon yanıtlarında sorun yaratabilir. Kurumsal çözümleyicileri politika ile dağıtmak ve erişimi onaylı hizmetlerle sınırlandırmak bu riskleri yönetmeye yardımcı olur. Ancak bilinen DoH adreslerini engelleyen listeler, tüm harici DoH kullanımını kapsamayabilir.

Kendi çözümleyiciniz, önbellek, erişim ve loglama politikalarını yönetmenizi; DNS sorunlarını merkezî olarak incelemenizi sağlar. Şifreleme yalnızca yapılandırılmış DoH/DoT bağlantıları için geçerlidir: istemci–çözümleyici ve çözümleyici–üst çözümleyici bağlantıları ayrı değerlendirilmelidir. Üst sağlayıcı sorguları görebilir. Kurulum için yönetim yetkisi, uygun ağ erişimi, planın kullanım koşullarına uygunluk ve yetkili istemcilerle sınırlı erişim gerekir; hukuki uyum kendiliğinden sağlanmaz.

Tarayıcınızın veya işletim sisteminizin sürümüne uygun şifreli DNS ayarını bulun ve kullanacağınız çözümleyiciyi belirleyin. Tarayıcıda özel DoH URL’si, DoT destekleyen Özel DNS ayarında ise sağlayıcının hostname’i kullanılabilir. Bağlantı hatasında şifresiz DNS’e dönüş davranışını kontrol edin. Sistem ayarı yalnızca sistem çözümleyicisini kullanan DNS sorgularını kapsar; tüm cihaz trafiğini şifrelemez. Yalnızca DNS IP adresini değiştirmek de DoH/DoT’u etkinleştirmez.
↑