RAID 1 mi RAID 10 mu? Dedicated Sunucuda Disk Seçimi

Dedicated, yani size ayrılmış fiziksel sunucu kiralarken iki diskli veya dört diskli bir yapı seçmeniz bütçenizi ve büyüme payınızı etkiler. Teklifteki toplam disk kapasitesi, dosyalarınıza ayırabileceğiniz alanla aynı değildir; verinin kopyaları da yer kaplar.

Seçimi netleştirmek için WooCommerce mağazanızın ve veritabanının aynı sunucuda çalıştığı bir örnek senaryo üzerinden ilerleyelim. Önce RAID 1 ve RAID 10’un hangi disk arızalarında veriye erişimi koruduğunu ayıralım, ardından büyüme beklentinize göre gerekli alanı hesaplayalım. Böylece sağlayıcıdan hangi bilgileri yazılı isteyeceğinizi ve sunucu tesliminde neleri kontrol edeceğinizi belirleyebilirsiniz.

RAID 1 ve RAID 10 arızalara karşı nasıl korur?

Sunucunuzdaki bir disk bozulduğunda veriye erişim devam edebilir mi? RAID 1 ve RAID 10, verinin kopyasını farklı disklerde tutarak bunu mümkün kılar. RAID, birden fazla fiziksel diski belirli bir düzende birlikte kullanma yöntemidir. Ancak bu iki düzenin kaç disk arızasına dayanabileceği, disklerin nasıl eşleştirildiğine bağlıdır.

RAID 1: İki diskte aynı veriyi tutmak

Aynalama, aynı verinin birden fazla diske yazılmasıdır. Örneğimizdeki RAID 1 düzeninde A ve B diskleri aynı verinin birer kopyasını tutar. Bu yapı için iki disk yeterlidir. A arızalanırsa B, B arızalanırsa A üzerinden veriye erişim sürebilir.

Tek diskle kalan dizi, yani birlikte çalışan disk grubu, artık ikinci bir disk arızasına karşı korunmaz. Arızalı disk değiştirilip diziye alındığında sağlam diskteki veriler yeni diske kopyalanır; buna yeniden oluşturma denir. İşlem tamamlanmadan kalan disk de kaybedilirse dizide verinin eksiksiz ve erişilebilir bir kopyası kalmaz. Bu nedenle disk değişiminin ardından yalnızca yeni diskin görülmesi değil, yeniden oluşturmanın tamamlanması da takip edilmelidir.

RAID 10: Ayna çiftleri arasında veri dağıtmak

Klasik, iki kopyalı RAID 10 en az dört disk gerektirir. Örneğimizde A/B bir ayna çifti, C/D diğer ayna çiftidir. Veri blokları bu çiftler arasında dağıtılır; bu yönteme striping, yani şeritleme denir. Her blok, yer aldığı çiftin iki diskinde de tutulur. Böylece her çift, verinin kendisine düşen bölümünü korur.

Bu nedenle “RAID 10 iki disk arızasını kaldırır” ifadesi tek başına yeterli değildir. Yeniden oluşturma tamamlanmadan ikinci bir disk arızalanırsa belirleyici olan, hangi disklerin kaybedildiğidir:

• Herhangi bir tek disk arızası: Veri, o diskin eşinde bulunduğu için erişim sürebilir.
• A ve C arızası: Her çiftte sağlam bir disk kaldığından erişim sürebilir. A/D, B/C ve B/D birleşimleri de aynı şekilde korunur.
• A ve B arızası: Aynı çiftteki verinin iki kopyası da kaybolur; dizi bir bütün olarak kullanılamaz hâle gelir. C ve D’nin birlikte arızalanması da aynı sonucu doğurur.

Disk arızasına dayanıklılık, yedek yerine geçmez

RAID, yanlışlıkla silinen siparişi veya bozulmuş veritabanını eski hâline döndürmez; silme işlemleri ve hatalı yazmalar aynalara da işlenir. Ayrıca tek sunucudaki RAID, sunucunun tamamının kaybına karşı koruma sağlamaz.

Bu yüzden seçiminiz ne olursa olsun, sunucudan bağımsız yedekleriniz ve geri yükleme denemesiyle kontrol edilmiş bir dönüş yolunuz olmalı. RAID’in görevi disk arızasında veriye erişimi sürdürebilmektir; yedeğin görevi ihtiyaç duyduğunuz önceki veriyi geri getirmektir.

Disk sayısından kullanılabilir kapasiteye geçin

Teklifte yazan toplam disk kapasitesinin tamamını dosyalarınız için kullanamazsınız. Aynı model disklerle kurduğumuz örnekte her iki düzen de ham kapasitenin yarısını verinin ikinci kopyasına ayırır. Bu nedenle iki seçeneği toplam disk alanıyla değil, kullanılabilir kapasiteyle karşılaştırın.

Tablodaki nominal değerler, biçimlendirme ve sistem için ayrılan alan düşülmeden önceki kapasiteyi gösterir. RAID 10 seçeneğinde kullanılabilir alanın iki katına çıkmasının nedeni kapasite verimliliğinin artması değil, disk sayısının iki katına çıkmasıdır.

Bugünkü veriye büyüme ve boş alan payını ekleyin

WooCommerce örneğinde mevcut verinin 1 TB, önümüzdeki 12 aylık artışın 0,5 TB olduğunu varsayalım. Bunlar ölçüm değil, planlama değerleridir. Dönem sonunda 1,5 TB veriyi barındırırken alanın yüzde 30’unu boş tutmak istiyorsanız hesabınız şöyle olur:

Gerekli kapasite = 1,5 / 0,70 ≈ 2,14 TB. Yüzde 30 boşluk bırakmak için veri miktarına yalnızca yüzde 30 eklemek yeterli değildir; verinin toplam alanın yüzde 70’ini kaplamasını hedeflersiniz.

Örnekteki RAID 1’in 1,92 TB alanına öngörülen veri, sistem payları düşülmeden önce sığar; ancak boş alan hedefi karşılanmaz. RAID 10’un 3,84 TB alanı ise bu paylar düşülmeden önce gereken 2,14 TB’ın üzerindedir. Seçim yaparken sistem için ayrılacak alanı da düşüp kalan kapasiteyi bu hedefle karşılaştırın.

Boş alan, veritabanının geçici dosyaları, günlükler ve güncelleme sırasında oluşan ek dosyalar için yer bırakır. Yüzde 30 burada bir planlama tercihidir; her sunucu için zorunlu bir sınır değildir. Kendi hesabınızda mevcut kullanımınızı ve beklenen büyümeyi esas alın.

TB ve TiB aynı kapasiteyi farklı sayılarla gösterir

Disk etiketindeki TB, ondalık terabayttır; işletim sisteminde görebileceğiniz TiB ise ikili tabanlı tebibayttır. 1,92 TB yaklaşık 1,75 TiB, 3,84 TB yaklaşık 3,49 TiB eder. Sayının küçülmesi, alanın kaybolduğu anlamına gelmez.

Teklif ile sunucudaki kapasite raporunu karşılaştırırken önce değerleri aynı birime çevirin. Ardından dosya sistemi ve işletim sistemi için ayrılan alanı ayrıca değerlendirin. Böylece birim farkını, gerçekten kullanımınıza ayrılmayan alanla karıştırmazsınız.

Maliyeti yalnızca disk adediyle karşılaştırmayın

Dört diskli seçeneğin toplam sunucu ücretinin iki katı olacağını varsaymayın. İki teklifi aynı kapsamda karşılaştırabilmek için şu kalemleri ayrı ayrı isteyin:

• Disklerin aylık ücrete etkisi ve varsa tek seferlik kurulum bedeli.
• Gereken disk yuvaları, kasa seçimi ve varsa RAID denetleyicisi, yani disk düzenini yöneten donanımın bedeli.
• Disk değişimi, RAID yönetimi ve izleme hizmetlerinin kapsamı.
• Büyüme sırasında veri taşıma işi ve sunucudan bağımsız yedekleme maliyeti.

Böylece aylık bedeli daha düşük olan seçeneğin, öngördüğünüz büyüme döneminde ek taşıma işi ve maliyet gerektirip gerektirmediğini görebilirsiniz. Boş disk yuvası bulunması, mevcut disk grubunun kolayca büyütülebileceğini garanti etmez. Sağlayıcıdan desteklenen genişletme yolunu ve bunun veri taşıma ya da bakım kesintisi gerektirip gerektirmediğini teklifte açıklamasını isteyin.

İş yükünüz RAID 10’un avantajından yararlanır mı?

Mağazanız yoğun saatlerde yavaşlıyorsa daha fazla disk, ancak yavaşlamanın nedeni disk beklemeleriyse yardımcı olur. RAID 10’un performans açısından asıl avantajı, aynı anda gelen okuma ve yazma işlerini birden fazla ayna çiftine dağıtabilmesidir. Bu, tek bir sayfanın veya veritabanı sorgusunun disk sayısıyla aynı oranda hızlanacağı anlamına gelmez.

WordPress ve WooCommerce diski aynı şekilde kullanmaz

Sayfa önbelleği, hazırlanmış sayfanın kopyasını sunarak WordPress’in her ziyarette sayfayı yeniden üretme ihtiyacını azaltır. Önbellekten sunulan bir içerik sitesinde disk yükü düşük kalabilir. Bu nedenle ziyaretçi sayısını tek başına RAID 10 seçme gerekçesi olarak kullanmayın.

WooCommerce’te sepet, ödeme ve hesap sayfaları kullanıcıya özel işlemler yapar. Örnek senaryomuzda sipariş kaydı, stok güncellemesi ve ürün sorguları aynı sunucunun disklerini paylaşır. Bunlara görsel yükleme ve günlük dosyalarına yazma da eklendiğinde eşzamanlı okuma ve yazma ihtiyacı artabilir.

RAID 1’de okumalar, kullanılan RAID çözümüne bağlı olarak iki disk arasında paylaşılabilir; her yazma ise iki kopyaya işlenir. RAID 10’da farklı veri bloklarına yönelik işler ayna çiftlerine dağılabilir. Ancak veritabanında bir işlem diğerinin kilidi bırakmasını bekliyorsa disk sayısını artırmak bu işlemleri paralel hâle getirmez.

Disk teknolojisini ve bekleme süresini ayrı değerlendirin

Gecikme, bir disk isteğinin tamamlanması için geçen süredir. Çok sayıda isteği birlikte karşılayabilmek ile tek isteği hızlı bitirmek farklı özelliklerdir. Örnek karşılaştırmada aynı model SATA SSD’leri kullanmamız, disk teknolojisini sabit tutarak disk sayısının ve RAID düzeninin etkisini değerlendirmeyi sağlar; bu bir performans testi değildir. RAID 10’a geçiş, disklerin kendi gecikmesini ortadan kaldırmaz.

NVMe SSD, SATA SSD ve HDD karşılaştırması disk teknolojisi kararını ayrıca değerlendirmenize yardımcı olur. RAID düzeyi tek başına performans sıralaması değildir; elde edeceğiniz performans disk modeline, RAID’i yöneten donanım veya yazılıma ve uygulamanın veriye erişim biçimine bağlıdır.

Yoğun saatleri ve yeniden oluşturma yükünü birlikte düşünün

Karar vermeden önce mevcut sunucunuzun izleme panelinde mağazanın yavaşladığı zaman aralığını seçin. Aynı aralıkta disk isteklerinin tamamlanma süresini, kuyruk uzunluğunu, işlemci kullanımını ve bellek durumunu karşılaştırın. Kuyruk uzunluğu, işlem bekleyen veya yürütülen disk isteklerinin sayısını gösterir. Disk gecikmesi ve kuyruk uzunluğu birlikte artarken işlemci ile bellekte belirgin baskı yoksa disk darboğazı olasılığı güçlenir; bu gözlem tek başına kesin tanı değildir.

Ardından aynı zaman aralığındaki veritabanı yavaş sorgu kayıtlarına bakın. Uzun süren sorgular için sorgu planını ve indeksleri, yani veriye erişimi hızlandıran yapıları inceleyin. Kilit beklemelerini ayırt etmek için ayrıca veritabanının işlem ve kilit izleme bilgileri gerekebilir. Belirlediğiniz soruna yönelik düzeltmeden sonra benzer yük altında sorgu sürelerini ve disk beklemelerini yeniden karşılaştırın.

Disk değişiminden sonraki yeniden oluşturma da uygulamanızla aynı disk kaynaklarını kullanır. RAID 10’da sağlam ayna çifti iş almaya devam edebilse de etkilenen çiftteki kopyalama ve ortak bağlantıların yükü gecikmeyi artırabilir. Bu yüzden değerlendirmeyi yalnızca sağlıklı dizinin boşta çalışmasına dayandırmayın. Sağlayıcıdan normal yükte ve yeniden oluşturma sırasında beklenen davranışı; disk modeli, iş yükü ve yeniden oluşturma ayarları gibi dayandığı koşullarla birlikte açıklamasını isteyin.

Tekliften teslim kontrolüne RAID seçimini tamamlayın

Gereksinimi yazılı bir seçim gerekçesine dönüştürün

Teklif talebinize mevcut veri miktarını, büyüme beklentinizi, boş alan hedefinizi ve yoğun saatlerde gözlediğiniz disk beklemelerini ekleyin. Kabul edebileceğiniz hizmet kesintisini de belirtin. Böylece sağlayıcı yalnızca yeterli kapasiteyi değil, arıza sonrası müdahale ihtiyacınızı da değerlendirebilir.

WooCommerce ve veritabanının aynı sunucuda olduğu örnek senaryomuzda, planlama varsayımları yaklaşık 2,14 TB alan gerektiriyor. Bu nedenle karşılaştırılan iki seçenek arasında 4 × 1,92 TB SATA SSD ile RAID 10 seçimi alan hedefini karşılar. Gerekçe, ölçülmüş bir hız kazancı değil, iki diskli RAID 1’in boş alan hedefinin altında kalmasıdır. Siparişte aynı model dört disk ve A/B ile C/D ayna çiftlerinden oluşan klasik, iki kopyalı düzen açıkça yazmalıdır.

Sağlayıcıdan yönetim sınırlarını netleştirmesini isteyin

Disk düzeni belirlendikten sonra bakım sorumluluklarını netleştirin. Teklif yazışmasında aşağıdaki soruları ayrı maddeler olarak sorun; yalnızca “RAID destekleniyor” yanıtı, arıza olduğunda kimin ne yapacağını açıklamaz.

• RAID, özel bir donanım denetleyicisiyle mi, işletim sistemi yazılımıyla mı yönetilecek? Kullanılacak denetleyici modeli veya yazılım ve sürümü nedir?
• İşletim sistemi hangi disklere kurulacak; tek disk arızasından sonra sunucunun yeniden açılabilmesi nasıl sağlanacak?
• Disk arızası alarmını kim alacak, disk değişimini kim başlatacak ve yeniden oluşturmayı kim takip edecek?
• Arızalı disk değişiminin hizmet kapsamı ve müdahale koşulları nedir? Uygun yedek diskin bulunması nasıl sağlanacak?

Bu yanıtları sunucu izleme ve alarm düzeni ile birlikte değerlendirin. Alarm üretmek tek başına yeterli değildir; bildirimin ulaşacağı kişi ve değişim talebini başlatacak sorumlu da belli olmalıdır.

Teslimde kapasiteyi ve disk üyeliğini doğrulayın

Canlı veriyi taşımadan önce sağlayıcıdan sunucunuza ait tarihli RAID durum çıktısını isteyin. Donanım RAID’inde denetleyicinin yönetim ekranı veya raporu; yazılım RAID’inde işletim sistemindeki dizi durum çıktısı kullanılabilir. Bu çıktıyı teklif ve teslim bilgileriyle karşılaştırın:

• Dört fiziksel diskin model ve kapasiteleri teklifle örtüşmeli; seri numaraları teslim kaydında yer almalı ve durum raporundaki disklerle eşleşmeli.
• RAID düzeyi, diziye katılan diskler ve ayna yerleşimi kararlaştırılan düzeni göstermeli.
• Dizi sağlıklı görünmeli; eksik üye veya devam eden ilk eşitleme bulunmamalı.
• İşletim sistemindeki bölüm ve dosya sistemi raporu, sistem payları düşüldükten sonra veri için kalan alanı göstermeli. Bu alanı büyüme ve boş alan hedefinizle karşılaştırmalısınız.

Kapasite veya disk yerleşimi uyuşmuyorsa önce rapordaki TB/TiB birimlerini ve disklerin hangi çifte atandığını kontrol ettirin. İlk eşitleme sürüyorsa tamamlanmasını bekleyin. Sağlayıcının düzeltmesinden veya eşitlemenin bitmesinden sonra güncel raporu alıp aynı maddeleri yeniden karşılaştırın. Bu teslim kontrolü için disk çıkarmanız veya diziyi yeniden oluşturmanız gerekmez.

Alternatifleri aynı gereksinimle karşılaştırın

Daha yüksek kapasiteli iki diskle RAID 1 de alan hedefini karşılayabilir. Bu seçeneği aynı büyüme ve boş alan hedefleriyle ayrı teklif olarak isteyin; disk modelini ve iş yükünü de karşılaştırmaya katın. İhtiyacınız sunucunun tamamı arızalandığında hizmetin sürmesiyse, yüksek erişilebilirlik ve tek sunucu karşılaştırması daha uygun sonraki adımdır. RAID 10 tek başına sunucunun tamamının kaybına karşı hizmet sürekliliği sağlamaz.

Sık Sorulan Sorular

RAID 1’den RAID 10’a sonradan geçebilir misiniz?

Bazı RAID denetleyicileri ve yazılım RAID çözümleri mevcut veriyi koruyarak geçişi destekler; ancak yalnızca iki disk eklemek yeterli değildir. Sağlayıcınızdan kullanılan model ve yazılım sürümü için desteklenen geçiş yolunu yazılı olarak isteyin. Destek yoksa veriyi ayrı bir alana taşımanız, diziyi yeniden kurmanız ve veriyi geri yüklemeniz gerekir.

Bu değişiklikten önce sunucudan bağımsız yedeğinizden geri yükleme yapılabildiğini kontrol edin. İşlem için bir bakım zamanı ayırın ve geçiş başarısız olursa hizmeti hangi ortamda, hangi yedekten geri açacağınızı belirleyin.

Farklı kapasiteli diskleri birlikte kullanabilir misiniz?

Çoğu RAID uygulamasında kullanabilirsiniz; ancak klasik eşit üyeli düzende her diskten kullanılan alan en küçük diskin kapasitesiyle sınırlanır. Büyük diskin fazla alanı dizinin kapasitesine eklenmez. Bu nedenle kapasiteyi artırmak için tek diski daha büyüğüyle değiştirmek genellikle yetmez; gerekli üyelerin değiştirilmesi ve ardından desteklenen genişletme işlemlerinin yapılması gerekir.

Yeni disk almadan önce sağlayıcınızdan disk modelinin mevcut RAID düzeniyle uyumluluğunu ve kapasite artışı için gereken adımları isteyin. Kapasitenin uygun olması, bağlantı türünün ve denetleyici desteğinin de uygun olduğu anlamına gelmez.

Yedekte bekleyen disk kullanılabilir alanı artırır mı?

Hayır. Hot spare, arızalı üyenin yerine otomatik olarak alınmak üzere sunucuya bağlı bekleyen yedek disktir. Örnekteki dört üyeli RAID 10’a eklenirse beşinci disk olur; veri alanını artırmaz. Bunun çalışması için diskin uyumlu kapasitede olması ve RAID yönetiminde ilgili diziye yedek olarak atanması gerekir.

Bu disk, fiziksel değişimi beklemeden yeniden oluşturmanın başlamasını sağlayabilir. Ancak yeniden oluşturma tamamlanana kadar kaybedilen koruma tam olarak geri gelmez. Ayrıca hot spare, önceki verilerinizi saklayan ayrı bir veri yedeği değildir.

NVMe disklerle RAID kullanabilir misiniz?

Evet. NVMe, SSD’lerin PCIe bağlantısı üzerinden haberleşmesini sağlayan protokoldür; RAID düzeyi değildir. NVMe disklerle yazılım RAID’i veya uygun bir donanım RAID çözümü kullanabilirsiniz. Ancak SATA diskleri destekleyen bir RAID denetleyicisi, NVMe diskleri de desteklemek zorunda değildir.

Teklifte NVMe disklerin sunucuya nasıl bağlanacağını, RAID’i hangi donanım veya yazılımın yöneteceğini ve kullanılacak işletim sistemi sürümünün bu düzenden açılışı destekleyip desteklemediğini açıkça sorun. Böylece yalnızca disklerin değil, bütün düzenin ihtiyacınıza uygunluğunu kontrol edebilirsiniz.

Sipariş öncesi son kontrol listesi

Siparişi onaylamadan önce teklif ve hizmet koşullarını aşağıdaki sorularla gözden geçirin. Yanıtı açık olmayan noktaları ödeme öncesinde sağlayıcıya sorun ve yazılı olarak netleştirin.

• Kapasite: Sistem ve biçimlendirme payları düşüldüğünde, büyüme beklentinizi ve boş alan hedefinizi karşılayacak kadar kullanılabilir alan kalıyor mu?
• Disk yerleşimi: Disk sayısı, disklerin modeli ve kapasitesi, RAID düzeyi ve ayna çiftleri yazılı mı?
• Yönetim: RAID’i yöneten donanım veya yazılım, bakım sorumlusu ve teslimde sunulacak durum raporu belli mi?
• İzleme: Disk arızası bildirimini kimin alacağı ve yeniden oluşturma işlemini kimin takip edeceği net mi?
• Yedekten dönüş: Sunucudan bağımsız yedeklerin nerede tutulacağı, yedeklerin saklama süresi ve geri yükleme denemesini kimin yapacağı belli mi?
• Arıza hizmeti: Disk değişiminin kapsamı, müdahale koşulları, yedek parça bulunurluğu ve varsa ek ücretler açıklanmış mı?

Seçtiğiniz disk düzeni için bu maddeleri içeren yazılı teklif isteyin. Teslim sırasında aynı belgeyi kontrol listesi olarak kullanın; sunulan kapasitenin, diziye bağlı disklerin ve hizmet kapsamının teklifle örtüştüğünü kontrol edin.