Bulut Sunucuda Disk Büyütme ve Dosya Sistemi Ayarı

Bulut sunucunuzda panel üzerinden disk boyutunu artırdınız, ancak df -h hâlâ eski kapasiteyi gösteriyor olabilir. Bu durum çoğunlukla işlemin başarısız olduğunu değil, depolama katmanlarının yalnızca bir bölümünün büyüdüğünü gösterir.

Bir sanal diskin kapasitesi genellikle şu katmanlardan oluşur: bulut sağlayıcının sunduğu sanal disk, işletim sistemi içindeki partition, varsa LVM fiziksel hacmi (PV) ve mantıksal birimi (LV), en üstte de ext4 veya XFS gibi dosya sistemi. Bulut panelindeki değişiklik ilk katmanı büyütür. Diğer katmanlar için işletim sistemi içinde ayrıca işlem yapmanız gerekebilir.

Bu rehberde bulut sunucuda disk büyütme işlemini LVM kullanan, doğrudan partition üzerinde çalışan ext4 ve XFS senaryolarıyla ele alacağız. Komutlarda örnek cihaz adları kullanılır; kendi sunucunuzdaki çıktıyı doğrulamadan cihaz adını kopyalamayın.

Disk büyüdüğü hâlde neden alan artmaz?

İlk belirti, panelde yeni disk boyutunu görmenize rağmen df -h çıktısında kök dosya sisteminin eski boyutunu göstermesidir. Bunun nedeni dosya sisteminin kendisini otomatik olarak büyütmemiş olması olabilir. Başka bir ihtimalde çekirdek yeni disk boyutunu henüz algılamamış veya partition tablosu kullanılabilir boş alanı kapsamıyordur.

Dosya sistemi, üzerinde bulunduğu blok cihazın tamamını kendiliğinden kullanmaz. Örneğin /dev/sda diski 100 GB’tan 150 GB’a çıkarılmış, ancak /dev/sda3 partition’ı 100 GB’ta bırakılmış olabilir. Bu durumda dosya sistemi 50 GB’lık yeni alanı göremez.

LVM kullanılan bir kurulumda zincir daha uzundur. Yeni alan önce partition’a, sonra fiziksel hacme (PV), ardından hacim grubuna (VG) ve mantıksal birime (LV) aktarılır. En son dosya sistemi büyütülür. Bir katmanı atlamak, alanın bir sonraki katmanda beklemesine yol açar.

İşlem öncesi yerleşimi ve önkoşulları doğrulayın

SSH oturumunuzu açık tutun ve mümkünse ayrı bir yönetim oturumu hazırlayın. Kök diskte alan yetersizse paket kurma veya günlük yazma işlemleri de sorun çıkarabilir. Kritik yazma işlemlerini azaltın ve veri değiştiren adımları planlı bir bakım aralığına alın.

Aşağıdaki komutlar yalnızca okuma yapar. Amaç, yeni kapasitenin diskte görünüp görünmediğini, hangi partition’ın bağlı olduğunu ve dosya sistemi türünü bulmaktır. pvs, vgs ve lvs için LVM araçlarının kurulu olması gerekir.

lsblk -o NAME,SIZE,TYPE,FSTYPE,MOUNTPOINTS
findmnt -no SOURCE,FSTYPE,TARGET /
df -hT
sudo pvs
sudo vgs
sudo lvs

LVM bulunmadığında pvs, vgs ve lvs hata veya boş çıktı verebilir; bu tek başına bir sorun değildir. findmnt çıktısında kök dosya sisteminin kaynağı doğrudan /dev/sda3 gibi bir partition ise doğrudan partition senaryosuna, /dev/mapper/... biçimindeyse genellikle LVM senaryosuna bakarsınız.

Paneldeki kapasite artışından sonra lsblk ana diski hâlâ eski boyutta gösteriyorsa dosya sistemi komutlarına geçmeyin. Sağlayıcının panelindeki işin tamamlandığını, sunucunun yeniden başlatılmasının gerekip gerekmediğini ve sanal diskin çevrim içi büyütmeyi destekleyip desteklemediğini kontrol edin. Gerekirse planlı bir yeniden başlatma yapın; bunun uygulamanız üzerindeki etkisini önceden değerlendirin.

Yeni boyut diskte görünür, fakat son partition’ın boyutu eski kalırsa ve partition’ın hemen sonrasında ayrılmamış alan varsa yalnızca bu partition’ın genişletilmesi gerekir. Partition tablosunu değiştirmeden önce lsblk ve findmnt çıktılarını kaydedin. Son partition değilse veya arada başka partition bulunuyorsa growpart beklediğiniz sonucu vermeyebilir.

LVM kullanan sunucuda kapasiteyi genişletme

LVM, diskin kapasitesini mantıksal birimlere ayırmayı kolaylaştırır. Bunun karşılığında disk ile dosya sistemi arasında daha fazla katman vardır. Örnek olarak kök dosya sisteminin /dev/mapper/ubuntu--vg-ubuntu--lv üzerinde, fiziksel LVM partition’ının da /dev/sda3 üzerinde olduğunu varsayalım. Kendi çıktınız farklı olabilir.

Önce fiziksel partition’ı büyütün

lsblk ana diskin büyüdüğünü, ancak LVM partition’ının eski kaldığını gösteriyorsa partition’ı genişletin. Debian ve Ubuntu tabanlı sistemlerde growpart komutu bu iş için kullanılabilir. Komutun mevcut olup olmadığını kontrol edin:

command -v growpart

Komut bulunamıyorsa dağıtımınızın paket yöneticisiyle, önkoşulları ve bakım prosedürünü dikkate alarak cloud-guest-utils veya eşdeğer paketi kurun. Paket adı dağıtıma göre değişebilir. Paket kurulumundan önce yedekleme ve geri dönüş planınızın hazır olduğundan emin olun. Ardından yalnızca örnekteki disk ve partition numarasını kendi lsblk çıktınızla doğruladıktan sonra çalıştırın:

sudo growpart /dev/sda 3
lsblk -o NAME,SIZE,TYPE,FSTYPE,MOUNTPOINTS

Burada /dev/sda disk, 3 ise partition numarasıdır. Partition boyutu beklenen değere ulaşmadıysa sonraki katmana geçmeyin. GPT veya özel partition düzenlerinde kullanılan araç ve işlem sırası farklılaşabilir; belirsizlik varsa dağıtımınızın ve sunucu sağlayıcınızın dokümantasyonunu izleyin.

PV ve LV katmanlarını genişletin

Partition büyüdükten sonra LVM fiziksel hacmi eski boyutta kalabilir. pvs ve pvdisplay ile boş alanın LVM tarafından görülüp görülmediğini kontrol edin. Örnek cihaz LVM fiziksel hacmi olan /dev/sda3 ise:

sudo pvresize /dev/sda3
sudo pvs
sudo vgs

vgs çıktısındaki boş alan, hacim grubunda kullanılabilir alan bulunduğunu gösterir. Bu alanı hangi mantıksal birime aktaracağınızı belirlemeden lvextend çalıştırmayın. Birden fazla LV varsa tüm boş alanı yanlış birime vermek uygulamanın beklenmedik şekilde davranmasına neden olabilir.

Belirli bir boyut eklemek istiyorsanız örneğin 40 GB kullanabilirsiniz:

sudo lvextend -L +40G /dev/mapper/ubuntu--vg-ubuntu--lv

Hacim grubundaki boş alanın tamamını bu LV’ye vermek istiyorsanız:

sudo lvextend -l +100%FREE /dev/mapper/ubuntu--vg-ubuntu--lv

Bu komutlar mantıksal birimi büyütür; dosya sistemi her yapılandırmada otomatik büyümeyebilir. Bazı sistemlerde lvextend -r dosya sistemi büyütmesini de çağırabilir, ancak üretim ortamında katmanları ayrı ayrı görmek ve her adımın sonucunu doğrulamak daha kontrollü bir yaklaşımdır.

Dosya sistemini büyütün ve doğrulayın

Dosya sistemi ext4 ise bağlı kök dosya sistemini çevrim içi büyütmek için mantıksal birim büyüdükten sonra resize2fs kullanabilirsiniz:

sudo resize2fs /dev/mapper/ubuntu--vg-ubuntu--lv
df -hT
lsblk -o NAME,SIZE,FSTYPE,MOUNTPOINTS

Dosya sistemi XFS ise kaynak cihaz yerine bağlı olduğu mount point’i belirtin. Kök dosya sistemi için örnek:

sudo xfs_growfs /
df -hT
lsblk -o NAME,SIZE,FSTYPE,MOUNTPOINTS

XFS büyütme işlemi bağlı dosya sistemi üzerinde yapılır. XFS dosya sistemi küçültülemez; bu nedenle kapasiteyi gereğinden fazla büyütmeden önce büyüme planınızı belirleyin. ext4 için küçültme de büyütmeden farklı ve genellikle dosya sistemi bağlantısının kesilmesini gerektiren daha riskli bir işlemdir. Buradaki adımlar yalnızca büyütme içindir.

Doğrulamada üç çıktıyı birlikte değerlendirin: pvs ile fiziksel hacim, lvs ile mantıksal birim ve df -hT ile dosya sistemi boyutu. İlk iki katman büyümüş, üçüncü katman eski kalmışsa yalnızca dosya sistemi adımı eksiktir. df güncellenmiş fakat uygulama alanı hâlâ kullanılamaz görünüyorsa inode, kota veya uygulamaya özel depolama sınırlarını ayrıca inceleyin.

LVM olmayan ext4 partition’ını büyütme

Doğrudan partition üzerinde ext4 kullanıyorsanız LVM komutlarına ihtiyacınız yoktur. Önce ana diskin büyüdüğünü, ardından dosya sisteminin bulunduğu partition’ın diskin sonundaki ayrılmamış alana komşu olduğunu doğrulayın. Örnek yerleşim /dev/sda üzerinde kök dosya sistemi olarak /dev/sda3 olsun.

Partition büyütme için growpart kullanılabilir:

sudo growpart /dev/sda 3
lsblk -o NAME,SIZE,TYPE,FSTYPE,MOUNTPOINTS

Partition beklenen boyuta ulaştıktan sonra ext4 dosya sistemini büyütün:

sudo resize2fs /dev/sda3
df -hT

Bu örnekte /dev/sda3 cihazını doğrudan kullanmanızın nedeni dosya sisteminin LVM üzerinde olmamasıdır. Sizin findmnt çıktınız /dev/vda1, /dev/nvme0n1p1 veya başka bir cihaz gösterebilir. Özellikle NVMe cihazlarında partition adlandırması farklıdır; örnek cihazı varsayılan kabul etmeyin.

Dosya sistemi bağlıyken büyütme çoğu ext4 kurulumunda mümkündür, ancak çekirdek, dağıtım ve depolama altyapısı davranışı değişebilir. resize2fs hata verirse komutu tekrarlamak yerine hata metnini kaydedin, cihazın gerçekten ext4 olduğunu ve partition boyutunun dosya sisteminden büyük olduğunu kontrol edin. Çevrim dışı bakım gerekiyorsa uygulamayı durdurup kurtarma ortamı veya planlı bakım prosedürü kullanın.

XFS kullanan sunucuda doğru katmanı büyütün

XFS kullanan sistemlerde sık karşılaşılan hata, resize2fs çalıştırmaktır. Bu araç ext ailesi içindir; XFS için xfs_growfs kullanılmalıdır. Önce dosya sistemi türünü doğrulayın:

findmnt -no SOURCE,FSTYPE,TARGET /
df -hT /

Doğrudan partition üzerinde XFS varsa, partition büyütme işlemi tamamlandıktan sonra bağlı dosya sistemi için mount point’i kullanın:

sudo growpart /dev/sda 3
sudo xfs_growfs /
df -hT /

Bu örnek yalnızca kök dosya sistemi /dev/sda3 ve mount point / ise geçerlidir. XFS bir veri diski üzerinde /var/lib gibi başka bir noktaya bağlıysa son komutta /var/lib kullanılır. LVM varsa önce ilgili partition, PV ve LV katmanlarını büyütün; xfs_growfs ancak LV yeni boyuta ulaştıktan sonra çalıştırılmalıdır.

XFS büyütme sırasında hedef mount point’in bağlı olduğundan emin olun. İşlem sonrasında df -hT ile dosya sistemi boyutunu, uygulamanın yazabildiği gerçek dizinde de küçük ve kontrollü bir doğrulama ile kontrol edin. Test verisini üretim klasöründe bırakmayın ve uygulama izinlerini değiştirmeyin.

İşlem sonrası doğrulama ve geri dönüş planı

Alanı artırdıktan sonra yalnızca paneldeki boyuta bakmayın. Aşağıdaki kontroller, katmanların kapasiteyi gördüğünü ve uygulamanın kullanılabilir alan kazandığını gösterir:

lsblk -o NAME,SIZE,TYPE,FSTYPE,MOUNTPOINTS
df -hT
findmnt -no SOURCE,FSTYPE,TARGET /
sudo pvs 2>/dev/null
sudo vgs 2>/dev/null
sudo lvs 2>/dev/null

Yeni kapasite görünmesine rağmen boş alan beklenenden azsa silinmiş dosyaların açık dosya tanıtıcıları üzerinden tutulup tutulmadığını kontrol edin. Bu durum disk büyütme işleminden bağımsız olabilir. Ayrıca inode doluluğu için df -ih, LVM hacim grubu için de vgs çıktısını inceleyin. Uygulamanın kendi kota veya depolama ayarı varsa işletim sistemindeki boş alan uygulamaya yansımayabilir.

Partition tablosu veya LVM boyutu üzerinde yapılan değişiklikler genellikle mevcut alanı geri küçültmez. Yanlış LV’yi büyüttüyseniz işlemi tersine çevirmek dosya sistemi türüne ve kullanılan alana bağlıdır; XFS için küçültme yapılamaz. Bu nedenle geri dönüş, çoğu zaman işlem öncesi anlık görüntüye dönmek veya yedeği farklı bir diske geri yüklemek şeklinde planlanmalıdır.

İşlem sırasında SSH bağlantısı koparsa aynı komutları körlemesine yeniden çalıştırmayın. Önce yeniden bağlanıp lsblk, pvs, lvs ve df -hT sonuçlarını alın. Bir adım başarıyla tamamlandıysa yalnızca eksik kalan katmanı tamamlayın. Komutun daha önce çalışmış olması, yanlış cihaz seçimini güvenli hâle getirmez.

Sık Sorulan Sorular

Sunucuyu yeniden başlatmadan disk büyütülebilir mi?

Birçok sanal disk altyapısında disk ve dosya sistemi çevrim içi büyütülebilir. Ancak sanal donanımın yeni boyutu algılaması sağlayıcıya, işletim sistemine ve disk türüne bağlıdır. lsblk eski boyutu gösteriyorsa planlı yeniden başlatma veya sağlayıcının yeniden tarama prosedürü gerekebilir.

Panelde disk boyutu arttı ama du neden değişmedi?

du, dizinlerdeki mevcut dosyaların kullandığı alanı toplar; boş kapasiteyi göstermez. Kullanılabilir boş alanı df -hT ile, disk ve partition boyutunu ise lsblk ile kontrol edin.

Boş alanın tamamını kök LV’ye vermeli miyim?

Hayır. Kök LV yanında veritabanı, günlük veya kullanıcı dosyaları için ayrı LV’ler varsa gelecekteki ihtiyaçları değerlendirin. +100%FREE yalnızca tüm boş alanın seçtiğiniz LV’ye ayrılmasını bilinçli olarak istiyorsanız kullanılmalıdır.

Dosya sistemi büyütüldükten sonra uygulamayı yeniden başlatmak gerekir mi?

Salt kapasite artışında çoğu uygulama yeni boş alanı yeniden başlatma olmadan kullanabilir. Uygulama kendi kota, önbellek veya depolama bilgisini bellekte tutuyorsa ilgili servisin dokümantasyonuna göre yenileme gerekebilir; bunu dosya sistemi büyütme işleminin zorunlu bir parçası saymayın.

Uygulanabilir kontrol listesi

• Paneldeki disk büyütme işleminin tamamlandığını ve varsa yeniden başlatma koşulunu doğrulayın.
• Yedek veya anlık görüntünün geri yüklenebilir olduğunu kontrol edin.
• lsblk, findmnt ve df -hT çıktılarıyla gerçek yerleşimi belirleyin.
• Yeni kapasite diskte görünmüyorsa partition veya dosya sistemi komutlarına geçmeyin.
• Partition’ın sonundaki ayrılmamış alanın ilgili partition’a komşu olduğunu doğrulayın.
• LVM varsa partition, PV, LV ve dosya sistemi sırasını koruyun.
• ext4 için resize2fs, XFS için xfs_growfs kullanın.
• Her katmandan sonra boyutu yeniden ölçün ve yanlış cihaz seçmediğinizi doğrulayın.
• İşlem sonunda uygulamanın yazma yaptığı gerçek mount point üzerinde güvenli bir doğrulama yapın.

Bir sonraki adım, sunucunuzdan ilgili komutların yalnızca okuma amaçlı çıktılarını almak ve hangi senaryoya ait olduğunuzu kesinleştirmektir. Bu çıktı olmadan partition veya LVM komutu çalıştırmak, doğru yöntemi bilseniz bile gereksiz risk oluşturur.

Bulut sunucu mimarisinin temelini netleştirmek için Bulut sunucu nedir ifadesiyle başlayan kaynaklara, özellikle disk kapasitesiyle birlikte IOPS ve inode ihtiyaçlarını planlıyorsanız disk, IOPS ve inode planlaması başlıklı içeriğe de bakabilirsiniz.